II SA/Wa 1470/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Bronisław Szydło, Janusz Walawski, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2009 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata S. K. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z rzędu kwoty 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemset groszy) stanowiącą 22% podatku VAT II SA/Wa 1470/08 UZASADNIENIE Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] odmawiającą W. B. przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), przyznanie świadczenia jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę trudna sytuacja bytowa wnioskodawcy, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na szczególny charakter, np. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, iż wnioskodawca, urodzony w 1938 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. W latach 1956 do 1982 r. pracował w Zakładach Naprawczych [...] w S. Okręgowy Inspektor Sanitarny [...] w S. stwierdził u wnioskodawcy w 1972 r. chorobę zawodową – [...]. Z dniem [...] stycznia 1983 r. przeszedł on na rentę inwalidzką. W. B. wielokrotnie ubiegał się o podwyższenie przyznanego świadczenia, twierdząc, iż w trakcie pracy przy [...], obok stwierdzonej choroby zawodowej, doszło u niego do sparzenia w wyniku napromieniowania organizmu, powodującego [...]. Centrum Naukowe Medycyny [...] wydało jednak w dniu [...] listopada 2000 r. orzeczenie o braku podstaw do uznania tego schorzenia za chorobę zawodową. Powyższy pogląd podtrzymywali również powoływani w trakcie dotyczących wnioskodawcy postępowań sądowych lekarze orzecznicy ZUS oraz biegli sądowi. Ponadto organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem ich utrzymania jest emerytura wnioskodawcy w wysokości netto [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł oraz emerytura żony – [...] zł, z której odliczana jest kwota [...] zł, tytułem potrąceń komorniczych. W marcu 2008 r., po waloryzacji, świadczenie wnioskodawcy wynosiło brutto – [...] zł, deputat węglowy [...] zł pomniejszone o zaliczkę na podatek dochodowy i składkę na NFZ – [...] zł, razem do wypłaty netto – [...] zł. Wnioskodawca wraz z żoną mieszka w części domu jednorodzinnego, w związku z czym dużą cześć ich dochodów pochłaniają wydatki związane z utrzymaniem domu. Wydają też około 400 zł miesięcznie na lekarstwa. Ponadto organ wskazał, iż wnioskodawca ma dwoje dorosłych dzieci, z którymi utrzymuje kontakt. Organ wskazał, iż przytoczone wyżej fakty, a także zdobyte w latach 60-tych XX w. nagroda Ministra Komunikacji dla zasłużonego racjonalizatora komunikacji oraz przyznane Państwowe Wyróżnienie Techniczne nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania renty specjalnej. Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, iż renta specjalna nie może stanowić formy odszkodowania, czy też zadośćuczynienia. Nie może być ono traktowane też jako świadczenie zastępcze w stosunku do otrzymywanego w niezadowalającej wysokości świadczenia emerytalno – rentowego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż na przestrzeni [...] lat, tj. w czasie kiedy otrzymuje świadczenie emerytalno-rentowe, żadna instytucja do której się zwracał, nie była w stanie zająć się rewaloryzacją jego świadczenia. Wskazał, iż kwota jaką obecnie otrzymuje jest zbyt niska i nie uwzględnia w sposób wystarczający nabytej choroby zawodowej i poniesionego uszczerbku na zdrowiu. Ponadto wskazał, iż dane o jego dochodach w marcu 2008 r., otrzymane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są niepełne. Skarżący wyjaśnił, iż deputat węglowy, wliczony przez organ do dochodu skarżącego, jest świadczeniem przyznawanym co 6 miesięcy. Ponadto pokrywa on zaledwie połowę sumy potrzebnej na zakup opału. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Użyte w tym przepisie sformułowanie "może" wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu bądź odmowie powyższego świadczenia. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. Zgodnie z art. 124 kpa w postępowaniu o przyznanie emerytury bądź renty specjalnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Podejmując więc decyzję uznaniową Prezes Rady Ministrów, stosownie do art. 7 kpa, ma obowiązek zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą kierując się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Sądowej kontroli nie podlega jednak wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, gdyż wykracza to poza wyznaczone mu granice kontrolne. Świadczenie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS może być przyznane, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki, dlatego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) wskazał, że powyższy przepis ma na celu uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. Przy badaniu przesłanek do przyznania tego świadczenia brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie może to stanowić jedynego kryterium, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Renta specjalna, co należy podkreślić, nie ma charakteru roszczeniowego, nie stanowi formy rekompensaty, czy też zadośćuczynienia. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie, Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo zebrał materiał dowodowy i przeanalizował całokształt sprawy. Organ nie kwestionując bowiem stanu zdrowia oraz trudnej sytuacji materialnej W. B., prawidłowo stwierdził, że okoliczności powoływane przez wymienionego w toku całego postępowania, nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy bowiem zgodzić się z organem, iż zdobyte przez skarżącego nagrody i wyróżnienia - nagroda Ministra Komunikacji dla zasłużonego racjonalizatora komunikacji oraz przyznane Państwowe Wyróżnienie Techniczne, których skarżący nie był w stanie udokumentować, nie mogą stanowić o szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 82 ust 1 cytowanej ustawy. Nawet gdyby skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające te fakty, rację ma organ twierdząc, iż nie można każdego wynalazku, każdej nagrody traktować w kategoriach szczególnego osiągnięcia w danej dziedzinie. W innym przypadku świadczenie specjalne utraciłoby swój charakter, podkreślany w cytowanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Renta specjalna nie może stanowić też formy rekompensaty, o którą ubiega się skarżący, twierdząc, iż żadna z instytucji, do której się zwracał, nie uznała za chorobę zawodową nabytej w wyniku sparzenia organizmu [...]. Świadczenie specjalne nie ma charakteru wyrównawczego między otrzymywanym świadczeniem a świadczeniem oczekiwanym. Stąd też zarzuty skarżącego o braku należytej rewaloryzacji otrzymywanego świadczenia z tytułu nabytej choroby zawodowej nie mogły być uwzględnione. Odnosząc się zaś do niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej skarżącego, należy wskazać, iż zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, przesłanka ta nie może stanowić samoistnej podstawy do przyznania świadczenia specjalnego. Na marginesie należy wyjaśnić skarżącemu, iż z uwagi na zaistniałą sytuację, w której się znalazł, może on ubiegać się o przyznanie mu pomocy społecznej od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Reasumując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne z poszanowaniem zasad kpa. Prezes Rady Ministrów, uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego oraz odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego. Organ przekonywująco wyjaśnił również motywy, którymi się kierował przyjmując, że obecna sytuacja bytowa skarżącego nie ma związku ze szczególnymi zdarzeniami losowymi. Zaskarżona decyzja jest zatem zgodna z prawem, a skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.