II SA/Wa 1471/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski, , Protokolant - Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, - przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku E. K. (ur. [...]) z dnia 3 grudnia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku po jej zmarłym w dniu [...] mężu E. K. (ur. [...]). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, skarżąca w wieku 58 lat, nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Ponadto brano pod uwagę jej sytuację materialną, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu spornego świadczenia. Jednocześnie prawidłowo pouczono skarżącą, że od niniejszej decyzji nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a strona niezadowolona z decyzji może się zwrócić do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni, od dnia doręczenia decyzji. Natomiast skarżąca w dniu 5 maja 2008 r. złożyła odwołanie od powyższej decyzji do sądu powszechnego. Sąd Okręgowy w J. Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt [...], uznał się niewłaściwym do rozpoznania sprawy z uwagi na brak drogi sądowej i przekazał ją do rozpoznania organowi właściwemu – Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. i w uzasadnieniu powołał się na zawartą w niej argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca E. K. podała, że urodziła i wychowała jedenaścioro dzieci i w związku z tym nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Natomiast w chwili obecnej jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, bowiem orzeczono wobec niej umiarkowany stopień niepełnosprawności i cierpi na miażdżycę, bezsenność oraz ma problemy z pamięcią, kręgosłupem i z miednicą, a ponadto przeszła operację woreczka żółciowego i od tego czasu cierpi na silne bóle. Niezależnie od powyższego ma problemy z ciśnieniem i z żylakami. Nadto jest zarejestrowana, jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, aniżeli podniesione przez skarżącą. Zezwala na to treść art. 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Stosownie do treści art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Stąd też na podstawie art. 127 § 1 od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy odwołanie tylko do jednej instancji, zaś według art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Z kolei według art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, przy czym – w myśl art. 107 § 1 k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. służył środek zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie czternastu dni od dnia jej doręczenia, o czym skarżącą stosownie pouczono. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest potwierdzenia doręczenia owej decyzji, ale przyjąć należy hipotetycznie, że skoro w dniu 5 maja 2008 r. skarżąca E. K. złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego w J., to z tym dniem najpóźniej doręczono jej decyzję i od tego dnia biegnie czternastodniowy termin do złożenia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym miejscu należy zaakcentować, że stosownie do brzmienia art. 65 § 2 k.p.a., podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Jednak w myśl art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a., przez organy administracji publicznej rozumie się ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu inne terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Skoro zatem sąd powszechny w tym pojęciu nie jest organem administracji publicznej i nie stosuje się do niego, poza przypadkami wskazanymi w przepisach prawa, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to w konsekwencji nie ma zastosowania w sprawie dyspozycja wskazanego już wyżej przepisu art. 65 § 2 k.p.a. W tej sytuacji o zachowaniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyduje data nadania odwołania, bądź – jak w przedmiotowej sprawie – data wysłania postanowienia Sądu Okręgowego w J. Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt [...], do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponieważ w aktach sprawy administracyjnej nie ma również żadnego dokumentu wskazującego na dzień nadania owego postanowienia do organu, to – przyjmując hipotetycznie najkorzystniejszy nawet termin dla skarżącej, tj. dzień wydania powyższego postanowienia (bez uwzględnienia terminu potrzebnego np. na jego uprawomocnienie się), od dnia 5 maja 2008 r. (data odwołania wpisana przez skarżącą) do dnia 5 czerwca 2008 r. (data wydania postanowienia przez sąd powszechny) – został przekroczony czternastodniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Reasumując, skoro przy tak ustalonym stanie faktycznym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył odwołanie skarżącej wniesione z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony i wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], to tym samym w sposób rażący – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – naruszył treść art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Innymi słowy mówiąc, w rozpoznawanej sprawie jedynym prawnie legalnym rozstrzygnięciem mogło być postanowienie w trybie art. 134 k.p.a., tzn. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skoro skarżąca nie wniosła chociażby o przywrócenie terminu, nie wspominając już szerzej o konieczności jego uwzględnienia przez organ. Wobec powyższego, przedwczesnym i zbędnym jest na obecnym etapie, odnoszenie się do zarzutów ze skargi. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 152 i art. 131, a w sprawie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie art. 250 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.