II SA/Wa 1475/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA - Anna Mierzejewska, - Jacek Fronczyk, Protokolant - Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A. H. na orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do służby zastępczej - oddala skargę - W dniu 31 pażdziernika 2006 r. A. H. złożył w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w B. wniosek o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej. Uzasadniając swój wniosek wskazał, iż wychowany został w rodzinie, w której fundamentem był pokój i tolerancja wobec drugiego człowieka. Nigdy w stosunkach z innymi osobami nie przejawiał agresji. W jego ocenie, wszelkie konflikty powinny być rozwiązywane pokojowo, na drodze dialogu. Dodatkowo poborowy podniósł, iż kilku jego bliskich krewnych uległo nieszczęśliwym wypadkom w trakcie odbywania służby wojskowej. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Komisja Wojewódzka ds. Służby Zastępczej w T., działając na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.) odmówiła A. H. przeznaczenia go do odbywania służby zastępczej. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż poborowy nie uzasadnił swoich przekonań moralnych i etycznych. Ponadto poborowy nie działał w żaden sposób na rzecz swoich przekonań, czym uniemożliwił Komisji określenie, na ile przedstawione, zarówno we wniosku, jak i bezpośrednio w rozmowie, głoszone przez poborowego hasła były autentyczne, a na ile zostały przestawione na użytek postępowania w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, iż Komisja nie może uwzględnić lęku poborowego jako argumentu przemawiającego za skierowaniem go do odbywania służby zastępczej, a to z uwagi na fakt, iż w opinii Komisji lęk nie jest zasadą moralną, może jedynie wchodzić w zakres aspektów psychologicznych, czyli zdrowotnych, zaś poborowy A. H. posiada kategorię zdrowia A, a zmianą kategorii zdrowia zajmuje się komisja lekarska działająca przy właściwym miejscowo wojskowym komendancie uzupełnień. W odwołaniu od powyższego orzeczenia A. H. podniósł, iż jego przekonania moralne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Dodatkowo wskazał, iż wśród członków zasiadających w komisji znalazły się dwie osoby o tożsamym nazwisku, co może sugerować, iż osoby te są ze sobą spokrewnione i ewentualnie spowinowacone. Zdaniem poborowego, o ile fakt ten by się potwierdził, to osoby takie nie powinny zasiadać wspólnie w komisji, bowiem nasuwa się uzasadniona wątpliwość co do bezstronności i obiektywizmu tych osób. Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. Uzasadniając swoje rozstrzygniecie organ stwierdził, iż poborowy nie wskazał wyznawanych zasad moralnych, które to zasady pozostawałyby w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Dodatkowo organ podkreślił, iż powoływanie się przez A. H. na zasady moralne, takie jak szacunek dla życia i godności ludzkiej oraz wyrzekanie się przemocy i agresji, jest w istocie odwołaniem się do powszechnie uznawanych i akceptowanych norm społecznych, które nie rodzą konfliktu sumienia wobec służby wojskowej. Wreszcie organ podkreślił, iż zarzut naruszenia art. 7 i 8 Kpa należało uznać za bezzasadny, bowiem poborowemu zapewniono czynny udział na każdym etapie postępowania – uczestniczył w posiedzeniach komisji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji, jak również zapewniono mu swobodę oraz czas dla uzasadnienia swojego wniosku i odwołania. Organ nie podzielił poglądu poborowego, że wpływ na decyzję organu I instancji mógł mieć stosunek pokrewieństwa lub powinowactwa członków wojewódzkiej komisji do spraw służby zastępczej. Jego zdaniem, członkowie komisji nie orzekali w sprawie własnej ani osób bliskich, zatem nie wystąpiły żadne przesłanki uzasadniające wyłączenie członka komisji w trybie art. 27 w zw. z art. 24 Kpa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. H. wyraził swoje niezadowolenie z powyższego orzeczenia, uznając je za krzywdzące. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 6, 7 oraz 8 Kpa. Podkreślił, iż organy obu instancji zignorowały obowiązujące nomy prawa i rozpatrzyły sprawę w oparciu o własny, pozaustawowy katalog kryteriów oceny wniosku, a ponadto w trakcie postępowania naruszono zasadę określoną w art. 2 pkt 5 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, przesłuchując wnioskodawcę na okoliczność wyznawanych zasad i przekonań. Skarżący dodatkowo stwierdził, iż ustalenia Komisji stanowią wyłącznie odzwierciedlenie osobistych poglądów jej członków. W odpowiedzi na skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej wniosła o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania do jej odbycia oraz odbywania służby zastępczej przez podlegających obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby, określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.). Zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 powołanej ustawy orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje właściwa komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej. Stosownie do art. 13 ust. 1 tego aktu prawnego poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do Komisji do Spraw Służby Zastępczej. Orzeczenia wydawane przez wymienione organy są decyzjami w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i muszą spełniać wymogi procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zarówno zaskarżone orzeczenie, jak i orzeczenie je poprzedzające, odpowiadają prawu. Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego (art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Stosownie do ust. 2 powołanego przepisu wniosek poborowego powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazać rzeczywiste związki z wyznawaną doktryną religijną lub wskazać wyznawane zasady moralne, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Wniosek ten wymaga zatem, poza oświadczeniem we wskazanym zakresie, również uzasadnienia. Ustawodawca nie przewiduje skierowania do odbywania służby zastępczej jako prostego zastępstwa, zgłoszonego przez poborowego żądania, popartego jedynie oświadczeniem, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy musi, zgodnie z powołanym wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej, wykazać związek między tymi przekonaniami, czy wyznawanymi zasadami moralnymi, a niemożliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom bądź zasadom. Uzasadnienie poborowego musi więc przekonać organy orzekające w sprawie. Zwolnienie od obowiązku służby wojskowej – bo do tego w istocie prowadzi pozytywne rozpatrzenie wniosku poborowego – i skierowanie do służby zastępczej uzasadniać mogą tylko przekonania głęboko utrwalone, należące do podstawowych wyznaczników postawy poborowego. Zdaniem Sądu, organ trafnie podniósł, iż to na poborowym ciąży obowiązek złożenia oświadczenia o wyznawanych przekonaniach religijnych oraz wykazanie, że wyznawana doktryna religijna oraz zasady moralne stoją w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Ustawodawca nie przewiduje bowiem, aby skierowanie do odbywania służby zastępczej następowało niejako "automatycznie", tj. tylko i wyłącznie na podstawie oświadczenia poborowego wskazującego, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy musi, zgodnie z powołanym wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o służbie zastępczej, wykazać związek między tymi przekonaniami, czy wyznawanymi zasadami moralnymi, a niemożliwością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom bądź zasadom. Skarżący w swoim wniosku nie odwoływał się do żadnej doktryny religijnej jako podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej. Wskazane natomiast we wniosku zasady, jakimi kieruje się skarżący, tj. sprzeciw wobec wszelkiej przemocy, sprzeciw w stosunku do prowadzenia działań militarnych, poparcie dla rozwiązywania konfliktów drogą pokojową, chęć niesienia pomocy innym, sprzeciw w stosunku do nauki zabijania, odwołują się do wartości uniwersalnych i powszechnie akceptowanych, które nie stanowią przeszkody w odbyciu służby wojskowej. Nie są one zasadami moralnymi o charakterze wyjątkowym, wykluczającym możliwość odbycia przez skarżącego służby wojskowej, których wykazania wymaga art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Ponadto należy zauważyć, że zasadnicza służba wojskowa, której zadaniem jest przeszkolenie poborowych w posługiwaniu się bronią, nauka dyscypliny wojskowej niezbędnej w każdej armii oraz zasad podporządkowania przełożonym, ma na celu przede wszystkim zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek wojny i nie jest przygotowaniem młodych ludzi do dokonywania agresji. Dodatkowo należy wyjaśnić, że zarówno zastępcza służba wojskowa, jak też służba zasadnicza, jest formą daniny na rzecz społeczności, w której skarżący żyje i której jest członkiem. W związku z tym oczywistym jest, że wypełnienie tego obowiązku może wiązać się z pewnymi niedogodnościami dla wszystkich osób, które obowiązek ten wypełniają. Reasumując, zaskarżone rozstrzygniecie zostało wydane z uwzględnieniem prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy, zaś samo uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia w sposób wyczerpujący podaje motywy, którymi kierował się organ, podejmując decyzję niekorzystną dla strony. Należy podkreślić, iż celem postępowania w przedmiocie przeznaczenia do służby zastępczej było ustalenie, czy poborowy spełnia ustawowe przesłanki tej służby. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo wykazały, że w sprawie brak tych przesłanek i w sposób przewidziany ustawą doszły do właściwych wniosków. Zatem zarzut naruszenia przez Komisję do Spraw Służby Zastępczej treści art. 6,7 oraz 8 Kpa należało uznać za bezzasadny. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 132 tej ustawy, orzekł jak w sentencji wyroku.