II SA/Wa 148/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego oddala skargę Pismem z dnia [...] maja 2010 r., skierowanym do Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej J.P. – dowódca dywizjonu dowodzenia [...] Bazy Lotniczej – wypowiedział stosunek zawodowej służby wojskowej, oświadczając, że znane mu są ustawowe warunki wypowiedzenia dokonanego przez żołnierza zawodowego. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2010 r. zwrócił się do ww. organu o wyrażenie zgody na wycofanie wypowiedzenia, motywując go nieprawdziwymi informacjami medialnymi, dotyczącymi zmiany przepisów emerytalnych, na co organ nie wyraził zgody w piśmie z dnia [...] września 2010 r. Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej rozkazem personalnym z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], na podstawie art. 111 pkt 9 lit. a i art. 114 ust. 5 oraz art. 115 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593), a nadto § 11 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwolnienia żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 23, poz. 137 ze zm.), zwolnił J.P. z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] listopada 2010 r. i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza zawodowego. W odwołaniu od powyższego rozkazu J.P. wniósł o jego uchylenie, ponownie wskazując, iż wypowiedzenie przez niego stosunku zawodowej służby wojskowej podyktowane było doniesieniami medialnymi o zmianach w systemie emerytalnym żołnierzy zawodowych w 2011 r. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] października 2010 r., wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpoznaniu odwołania, utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z dyspozycją art. 111 § 9 lit. a powołanej ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez żołnierza zawodowego. Stosownie zaś do treści art. 114 ust. 5 tej ustawy zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej wskutek dokonanego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej następuje po upływie sześciu miesięcy od dnia złożenia wypowiedzenia przez żołnierza lub doręczenia wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy, w ostatnim dniu miesiąca. Organ podał ponadto, iż J.P. w dniu [...] maja 2010 r. (data wpływu do kancelarii jednostki wojskowej) dokonał wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, a w związku z tym zaistniała przesłanka uprawniająca do zwolnienia oficera z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy z dniem [...] listopada 2010 r. Odnosząc się do złożonego wniosku o wycofanie wypowiedzenia zauważył, że § 11 ust. 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej wskazuje jednoznacznie, że wycofanie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej może nastąpić na pisemny wniosek żołnierza, za zgodą organu zwalniającego. Powyższy przepis ma charakter fakultatywny, a więc nie nakłada obowiązku przychylenia się do złożonego przez żołnierza wniosku. Minister Obrony Narodowej wskazał przy tym, iż organ wojskowy prowadzi politykę kadrową w oparciu o aktualne potrzeby Sił Zbrojnych i ich zasoby osobowe z uwzględnieniem zabezpieczenia logistycznego, tak aby umożliwiało to prawidłowe funkcjonowanie jednostek wojskowych. W oparciu o powyższe zaś, Dyrektor Departamentu Kadr MON pismem z dnia [...] września 2010 r. nie wyraził zgody na wycofanie dokonanego przez żołnierza wypowiedzenia. Organ odwoławczy dodał także, że Dowódca Sił Powietrznych nie poparł odwołania złożonego przez zainteresowanego z uwagi na rozformowanie z dniem [...] czerwca 2010 r. [...] Bazy Lotniczej oraz brak możliwości wyznaczenia oficera na stanowisko służbowe w strukturach Sił Powietrznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.P. wniósł o uchylenie lub stwierdzenie nieważności albo stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu ponowił argumentację, iż wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej pod wpływem zapowiadanych przez media niekorzystnych rozwiązań finansowych dla żołnierzy zawodowych, mających wejść w życie od 2011 r., zaś zarówno we wniosku o wycofanie wypowiedzenia, jak i w odwołaniu, wbrew twierdzeniom Ministra Obrony Narodowej, podał przyczyny takiej decyzji. Podkreślił, że działał w zaufaniu do organów państwa, tj. Ministra Obrony Narodowej i Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, którzy zapewniali, że niekorzystnych rozwiązań nie będzie, prosili o nieskładnie wypowiedzeń i zapewniali, że złożone wypowiedzenia będzie można wycofać. Skarżący zarzucił Ministrowi Obrony Narodowej, że działał przedmiotowo, bez indywidualnego podejścia do żołnierza, o czym świadczy fakt, że wszystkim oficerom wydano identyczne w treści decyzje, nie licząc danych personalnych i daty. W jego ocenie w ten sposób organ naruszył art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżącego Minister Obrony Narodowej podaje nieprawdziwe fakty, twierdząc, że jego wniosek o wycofanie wypowiedzenia nie otrzymał poparcia przełożonych, oraz iż prowadzi on politykę kadrową w oparciu o aktualne potrzeby Sił Zbrojnych, gdy tymczasem, zgodnie z art. 44 ust. 1 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, kompetencje do wyznaczenia skarżącego na stanowisko służbowe posiada Dowódca Sił Powietrznych. J.P. zarzucił również organowi naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. poprzez niezawiadomienie go o wszczęciu postępowania oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszenia żądań, w tym przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej na okoliczność, że skarżący z powodu leczenia [...] znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli w chwili składania wypowiedzenia, co jest przesłanką jego nieważności stosownie do art. 82 kc. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi, stwierdził w szczególności, iż z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji medycznej nie wynika, by w chwili składania wypowiedzenia znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji. Ponadto na gruncie regulacji cywilnoprawnych, wycofanie wypowiedzenia było bezskuteczne, gdyż zgodnie z art. 61 § 1 kc., oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią, a jego odwołanie jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej, co w sprawie nie miało miejsca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.) żołnierz zawodowy może w każdym czasie wypowiedzieć stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej bez podawania przyczyny, przy czym – stosownie do brzmienia art. 114 ust. 5 – zwolnienie z zawodowej służby wojskowej żołnierza zawodowego wskutek dokonanego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej następuje po upływie sześciu miesięcy od dnia złożenia wypowiedzenia przez żołnierza lub doręczenia wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy, w ostatnim dniu miesiąca. W rozpoznawanej sprawie J.P. wypowiedział, w oparciu o ust. 1 powołanego wyżej przepisu prawa, stosunek zawodowej służby wojskowej. Tak więc zaistniała obligatoryjna podstawa zwolnienia go ze służby, bowiem zgodnie z art. 111 pkt 9 lit. a wojskowej ustawy pragmatycznej, żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej, wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonanego przez żołnierza. Stosownie do § 11 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. Nr 23, poz. 137 ze zm.), żołnierz składa wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej do organu zwalniającego (ust. 1). Wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej przez żołnierza uważa się za dokonane, jeżeli zostało złożone za potwierdzeniem odbioru w kancelarii jednostki wojskowej lub wysłane przesyłką poleconą na adres jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni zawodową służbę wojskową (ust. 2). Wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonane przez żołnierza następuje w formie pisemnej i powinno zawierać oświadczenie woli żołnierza wskazujące jednoznacznie na zamiar wypowiedzenia przez niego stosunku służbowego (ust. 3). W przypadku dokonania przez żołnierza wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 1, organ zwalniający wydaje decyzję o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej, w której określa datę zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wynikającą z wypowiedzenia (ust. 4). Wycofanie wypowiedzenia, o którym mowa w ust. 1, może nastąpić na pisemny wniosek żołnierza, za zgodą organu zwalniającego (ust. 5). Złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 5, nie wstrzymuje wykonania decyzji, o której mowa w ust. 4 (ust. 6). W przedmiotowej sprawie J.P. wypowiedział stosunek zawodowej służby wojskowej w dniu [...] maja 2010 r. w formie pisemnej z oświadczeniem wskazującym jednoznacznie na zamiar wypowiedzenia przez niego stosunku służbowego, a zatem z zachowaniem kryteriów, określonych w powyżej przytoczonym przepisie. W tej sytuacji organ pierwszej instancji był zobowiązany wydać decyzję (rozkaz personalny), zwalniającą skarżącego z zawodowej służby wojskowej i przenoszącą go do rezerwy. Z przytoczonego powyżej przepisu rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej wynika uprawnienie żołnierza do wycofania wypowiedzenia, ale wycofanie wypowiedzenia może nastąpić na pisemny wniosek żołnierza i tylko za zgodą organu zwalniającego. W rozpoznawanej sprawie skarżący w piśmie z dnia [...] czerwca 2010 r. (data wpływu do Jednostki Wojskowej nr [...]) cofnął złożone wypowiedzenie. Podkreślić należy, że o skuteczności tej czynności decyduje również wola organu. Organ nie zgodził się na wycofanie przez skarżącego przedmiotowego wypowiedzenia, o czym świadczy pismo z dnia [...] września 2010 r. Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej, skierowane do skarżącego. Niezależnie od powyższego stwierdzić trzeba, że skoro ani ustawa pragmatyczna, ani też Kodeks postępowania administracyjnego, nie regulują problematyki oceny skuteczności oświadczeń woli, składanych w toku postępowania o wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, można w tym zakresie stosować przepisy Kodeksu cywilnego, co jest zgodne z poglądami pojawiającymi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 475/06, CBOis.NSA.gov.pl), które Sąd w niniejszej sprawie podziela. W myśl przepisu art. 61 kc., oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie tego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła, gdyż cofnięcie przez J.P. oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dnia [...] czerwca 2010 r. wpłynęło do organu już po otrzymaniu przez ten organ pisma skarżącego, zawierającego wypowiedzenie stosunku służbowego. Organ otrzymał bowiem pismo skarżącego, zawierające wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, w dniu [...] czerwca 2010 r. (strona 1 akt administracyjnych). Bezspornie zatem cofnięcie oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej było w świetle powyższych przepisów bezskuteczne. Jeśli chodzi natomiast o nieważność oświadczenia woli żołnierza o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej, to stosownie do treści art. 82 k.c. – przyczyna wyłączająca swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli musi tkwić w samym oświadczającym, a nie w sytuacji zewnętrznej, w jakiej się znalazł. Brak swobody musi być odniesiony do okoliczności wewnętrznych, a nie zewnętrznych. Przyczyna wyłączająca swobodne podjęcie decyzji musi być umiejscowiona w samym podmiocie składającym oświadczenie, a nie w jakiejś sytuacji zewnętrznej, w jakiej ta osoba została postawiona, czy to przez organ, czy też przez inne osoby. Innymi słowy, musi chodzić o sytuacje wyłączające możliwość swobodnego, nieskrępowanego wyboru zachowania. Najczęściej występującymi przyczynami stanu wyłączającego świadome lub swobodne oświadczenie woli są różnego rodzaju choroby psychiczne, zaburzenia psychiczne pourazowe, psychozy, otępienie, niedorozwój umysłowy różnych odmian i stopni, stany depresyjne, maniakalne, alkoholizm, wysoka gorączka, hipnoza, długotrwałe obłożne choroby, narkomania, agonia. Wskazane w art. 82 stany muszą występować w chwili składania oświadczenia woli, dlatego też samo wykazywanie, że oświadczający był dotknięty chorobą [...] nie wystarcza dla uznania jego oświadczenia woli za nieważne. Ponadto ciężar dowodu wystąpienia wskazanej w powołanym przepisie wady obciąża osobę, która się na nią powołuje (por. B. Giessen, W.J. Katner, P. Księżak, B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, R. Majda, E. Michniewicz-Broda, T. Pajor, U. Romińska, M. Zyziak-Szafnicka, W. Rdzaczyński, M. Serwach, Z. Świderski, M. Wojewoda, Kodeks cywilny. Część ogólna. Komentarz, Lex, 2009). Stąd też nie sposób uznać, by skarżący udowodnił, iż w chwili składania oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej znajdował się w stanie opisanym w art. 82 kc., skoro przedstawił, i to dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego, dokumentację z leczenia [...], z której nie wynika wcale, iż w dniu [...] maja 2010 r. był w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji. Nie znajduje również uzasadnienia zarzut skargi naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez odmowę wyrażenia zgody przez organ zwalniający na wycofanie przez skarżącego złożonego wypowiedzenia, pomimo rzekomych zapewnień o takiej możliwości. Takie zapewnienia, jeśli nawet były składane, nie wiążą organu zwalniającego, który zgodnie z treścią art. 6 k.p.a. działa na podstawie przepisów prawa, zaś wspomniany § 11 ust. 5 rozporządzenia z dnia 29 stycznia 2008 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej, pozwala na skuteczne cofnięcie wypowiedzenia tylko za zgodą organu zwalniającego. Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., gdyż w ocenie Sądu, organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, zaś okoliczność, iż rozkazy dotyczące innych żołnierzy były identyczne w treści, nie świadczy o braku indywidualnego podejścia do każdego zwalnianego żołnierza. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej, trzeba stwierdzić, iż jest on chybiony. Zgodnie bowiem z jego treścią, tylko o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron zawiadamia się wszystkie osoby będące stronami w sprawie. W sprawie niniejszej postępowanie zostało wszczęte na żądanie skarżącego i wobec tego przepis ten nie miał zastosowania. Nie jest też uzasadniony zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., gdyż jak wynika z akt postępowania, skarżący brał w nim udział, składał stosowne wnioski, wniósł odwołanie i nic nie stało na przeszkodzie, by w postępowaniu został na jego wniosek przeprowadzony dowód z dokumentacji medycznej, na którą J.P. powołał się dopiero w skardze. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.