II SA/Wa 148/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Ewa Pisula-Dąbrowska (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2016 r. sprawy ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą [...] na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia dopuszczenia do użytku szkolnego podręcznika ,, [...]’’ autorstwa M.G., J.L. oddala skargę Minister Edukacji Narodowej decyzją z [...] listopada 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2015 r., którą to decyzją cofnięto dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznik "[...]" autorzy: M. G., J. L. (nr. ew. w wykazie [...]), zwany dalej "[...]". Jako podstawę materialnoprawną organ wskazał art. 16 ust. 4 ustawy z 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 811). W uzasadnieniu stwierdził, że wydawnictwo podręcznika "[...]"- M. Sp. z o.o. z/s w [...] - w dniu 30 marca 2015 r. złożyło oświadczenie, że podręcznik spełnia warunki określone w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie oświaty. Wskazał, że pismem z 5 maja 2015 r. wydawnictwo zostało poinformowane o konieczności i sposobie dostosowania dotychczasowych podręczników, o warunkach ich dopuszczenia do użytku szkolnego, by spełniały warunki określone w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ww. ustawy. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. a i b ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2014 r., podręcznik może być dopuszczony do użytku szkolnego, jeżeli nie zawiera pytań, poleceń, zadań i ćwiczeń wymagających uzupełnienia w podręczniku – w przypadku podręcznika w postaci papierowej oraz odwołań i poleceń wymagających korzystania z opracowanych przez wydawcę dodatkowych materiałów dydaktycznych dla ucznia. Organ stwierdził, że wydawca złożył oświadczenie o spełnieniu przez podręcznik "[...]" tego wymogu i podręcznik ten został dopuszczony do użytku szkolnego z mocy prawa. Jednocześnie stwierdził, że podręcznik "[...]" zawiera odwołania do płyty CD, a zatem nie spełnia warunków, o których mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b ustawy o systemie oświaty. Ponieważ podręcznik nie spełnia ww. warunków należało cofnąć dopuszczenie tego podręcznika do użytku szkolnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. Sp. z o.o. z/s w [...], wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b ustawy o systemie oświaty oraz § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 8 lipca 2014 r. w sprawie dopuszczenia do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2014 r., poz. 909). Nadto podniosła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 136, art. 138 § 1 i § 2, art. 127 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skargi wydawca podręcznika – Spółka M. sp. z o.o. twierdziła, że dołączenie do podręcznika "[...]" płyty CD nie powinno skutkować uznaniem, że płyta CD stanowi zewnętrzny materiał dydaktyczny z uwagi na odrębną (elektroniczną) formę. Strona skarżąca podnosiła, że organ wydał rozstrzygnięcie w oparciu o stwierdzenie, iz do podręcznika dołączona jest płyta CD bez oceny treści tej płyty. Zarzuciła, że nie organ winien ustalić indywidualnie i podać ocenie treści plików zapisanych na płycie CD i dołączonych do podręcznika. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że praktyka dołączania do papierowego podręcznika różnego rodzaju materiałów edukacyjnych, w tym płyt CD, została zmienionymi przepisami ustawy o systemie oświaty, wyeliminowana. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu sprowadzała się do oceny, czy dołączona do podręcznika "[...]" płyta CD powoduje, że podręcznik ten, po zmianie przepisów ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.), przestał spełniać wymogi określone przepisami prawa, co w konsekwencji prowadzić musiało do cofnięcia dopuszczenia tego podręcznika do użytku szkolnego. W ocenie Sądu, stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 811 ze zm.), wydawcy podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego m.in po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, zgodnie z art. 17 ust. 1 dostosują te podręczniki, z zastrzeżeniem art. 18 i art. 19, do warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie oświaty, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w terminie do dnia 31 marca 2015 r. – w przypadku podręczników do danych zajęć edukacyjnych w klasie IV szkoły podstawowej, klasie I gimnazjum i klasie I szkoły ponadgimnazjalnej. Z kolei w myśl ust. 2 tegoż przepisu, jeżeli podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy oraz podręcznik dopuszczony do użytku szkolnego po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy zgodnie z art. 17 ust. 1: 1) spełnia warunki określone w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. a i b ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, albo 2) spełnia warunki określone w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. a ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, oraz został dostosowany do warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą – wydawca składa do ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oświadczenie o spełnianiu przez podręcznik warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, oraz przygotowany do publikacji egzemplarz podręcznika, a w przypadku podręcznika, o którym mowa w pkt 2 – także informację o zmianach wprowadzonych w związku z dostosowaniem podręcznika, w terminach, o których mowa w ust. 1. Natomiast według brzmienia ust. 3, podręcznik wobec którego złożono oświadczenie, o którym mowa w ust. 2, zostaje dopuszczony do użytku szkolnego z mocy prawa i wpisany do wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, o którym mowa w ust. 11. W rozpoznawanej sprawie, skarżąca spółka w dniu 30 marca 2015 r. złożyła oświadczenie o spełnianiu przez podręcznik "[...]" warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie oświaty, zaś pismem z dnia 8 czerwca 2015 r., na mocy art. 16 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 30 maja 2014 r., podręcznik został dopuszczony do użytku szkolnego z mocy prawa i wpisany do wykazu podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, spełniających warunki, o których mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy. Natomiast w myśl ust. 4 tego przepisu, jeżeli wydawca złożył oświadczenie, o którym mowa w ust. 2, a podręcznik nie spełnia warunków określonych w art. 22ao ust. 3 pkt 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w drodze decyzji administracyjnej, cofa dopuszczenie tego podręcznika do użytku szkolnego i ten przepis stanowił materialnoprawną podstawę decyzji cofającej dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika "[...]", autorstwa M. G., J. L.(numer ewidencyjny w wykazie [...]). Z kolei stosownie do treści art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b ustawy o systemie oświaty, podręcznik może być dopuszczony do użytku szkolnego, jeżeli nie zawiera odwołań i poleceń wymagających korzystania z opracowanych przez określonego wydawcę dodatkowych materiałów dydaktycznych przeznaczonych dla ucznia. Jednakże przedmiotowy podręcznik w wersji papierowej zawiera odwołania do materiału dydaktycznego zamieszczonego na płycie CD, która została do niego załączona. Zdaniem Sądu jest to dodatkowy materiał dydaktyczny, o którym mowa w art. 22ao ust. 3 pkt 4 lit. b ustawy, bowiem – jak słusznie zauważa organ – pełni on rolę wspomagającą nauczanie, przydatne do ćwiczeń określonych umiejętności albo poszerzających wiedzę w zakresie danej dziedziny nauczania, które nie zostały zawarte w podręczniku. Za powyższym przemawia również wykładnia celowościowa, bowiem w uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej stwierdzono, że "potrzebna jest również zmiana formy dostępnych obecnie na rynku podręczników, tj. odejście od praktyki oferowania przez rynek coraz obszerniejszych, nieuzasadnionych dydaktycznie, pakietów edukacyjnych, korzystanie z których często zastępuje inne ważne na początkowym etapie kształcenia aktywności dzieci. W praktyce wydawniczej utrwalił się trend obudowywania treści nauczania zbyt dużą liczbą materiałów ćwiczeniowych ograniczających samodzielność ucznia i kreatywność nauczyciela". Nie można stracić z pola widzenia i tego, że jeżeli prawodawca zamierzał uczynić wyjątek od tej reguły, to w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2014 r., poz. 909), w § 2 ust. 4 ustanowił wprost, że w przypadku podręcznika do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego w klasach I-III szkoły podstawowej i podręcznika do danego języka obcego nowożytnego w klasach IV-VI szkoły podstawowej, w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej, podręcznika do języka mniejszości narodowej, etnicznej i języka regionalnego oraz części podręcznika do kształcenia w zawodzie w zakresie języka obcego nowożytnego ukierunkowanego zawodowo, do którego dołączono nagrania dźwiękowe na elektronicznym nośniku danych, rozwijające sprawność rozumienia ze słuchu, nagrania te stanowią integralną część podręcznika. Odnosząc się do zarzutu skargi, że organ błędnie zastosował cytowany przepis rozporządzenia oraz dokonał błędnej jego wykładni, wyjaśnić należy skarżącej, że Minister nie zastosował tegoż przepisu, bowiem nie zawarł go w podstawie materialnoprawnej decyzji, lecz tylko powołał się na niego w uzasadnieniu decyzji. Nie można również uznać zarzutu, że Minister naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób wybiórczy oraz niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności nieprzeprowadzenie jakichkolwiek dowodów co do zawartość załączonej płyty CD, ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób obszerny i wyczerpujący wskazał i określił, iż załączona do podręcznika płyta CD zawiera pliki potrzebne do realizacji ćwiczeń z podręcznika w wersji papierowej. Rację należy przyznać spółce, że przepis art. 22ao ust. 1 ustawy stanowi, iż podręcznik może mieć postać papierową lub elektroniczną. Oznacza to, że spójnik "lub" pozwala na wydanie podręcznika w formie papierowej oraz w formie elektronicznej, bądź w obu tych formach, lecz regulacja ust. 4 ma charakter przepisu szczególnego, wykluczającego, co już wyżej wykazano, odwoływanie się podręcznika, mającego formę papierową, do dodatkowych materiałów dydaktycznych. Wskazać również należy, że M. S. została właściwie – wbrew zarzutowi spółki – upoważniona do wydawania decyzji w rozpoznawanej sprawie, bowiem upoważnieniem z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Minister Edukacji Narodowej upoważnił ją do załatwiania spraw związanych z dopuszczeniem do użytku szkolnego podręczników i wydawania w tym względzie decyzji. Wprawdzie przywołane w nim przepisy są w chwili obecnej nieaktualne, lecz upoważnienie należy oceniać na datę jego wydania, kiedy to przywołane w upoważnieniu przepisy były aktualne, zaś samo upoważnienie nie zostało odwołane. Co zaś się tyczy podsekretarza stanu J. B., to zgodnie § 7 ust. 1 pkt 12 zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 stycznia 2015 r. w sprawie zakresów czynności sekretarzy stanu i podsekretarzy stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej oraz Dyrektora Generalnego Ministerstwa Edukacji Narodowej, do zakresu jej czynności należą sprawy m.in. podręczników do kształcenia ogólnego, zaś w myśl § 10 pkt 1, podsekretarze stanu m.in. w czynnościach ustalonych w § 7, są upoważnieni do podejmowania decyzji w imieniu Ministra Edukacji Narodowej. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji.