II SA/Wa 1485/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.) Sędzia WSA Teresa Zyglewska Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz pełnomocnika z urzędu adw. R. O. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z kwotą 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i 20/100) stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług – tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku S. K. z dnia [...] grudnia 2010 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna D., decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] marca 2011 r. S. K. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. Organ wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy, również odnosi się do osoby zmarłej. Prezes ZUS wyjaśnił, że za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania ww. art. 83 uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W toku postępowania ustalono, że renta rodzinna w drodze wyjątku dla małoletniego dziecka nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od 01 marca 2011 r. wynosi 728,18 zł miesięcznie. Prezes ZUS wskazał, iż z akt administracyjnych wynika, że z tytułu zatrudnienia S. K. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazany dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie i przekracza wysokość najniższej emerytury, co nie pozwala przyjąć, iż małoletnie dziecko jest pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Tym samym, w ocenie Prezesa ZUS, wskazane środki utrzymania w kwocie [...] zł na osobę w rodzinie mogą nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych małoletniego dziecka, ale trudno uznać, że nie pozwalają na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Dodatkowo Prezes ZUS wskazał, że po ewentualnym odliczeniu dodatkowych kosztów związanych ze sprawowaniem opieki nad synem przez brata wnioskodawcy, dochód na osobę w rodzinie nadal przekracza wysokość najniższej emerytury i nie pozwala uznać, że małoletnie dziecko jest pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Pismem z dnia 29 kwietnia 2011 r. S. K. złożył do Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż jest ojcem samotnie wychowującym małoletniego syna w wieku 10 lat. W związku z tym, że pracuje zawodowo w systemie 3 zmianowym w opiece nad synem pomaga mu jego brat, któremu płaci za opiekę od [...] do [...] zł miesięcznie. W związku z powyższym, w ocenie skarżącego, dochody jakie uzyskuje należy pomniejszyć o ww. kwotę, jaką ponosi w związku z opieką nad synem. Dodatkowo, zdaniem skarżącego, należy przy tym odliczyć wszelki opłaty związane z zakupem żywności, ubioru, obuwia, opłat szkolnych, dojazdu do i z pracy, zakupem środków higieny osobistej, opłatami związanymi z utrzymaniem mieszkania. Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w K. stwierdził swoją niewłaściwość w sprawie i przekazał przedmiotową sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż stan faktyczny przedstawiony przez skarżącego nie wyczerpuje trzeciej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, organ nie mógł zaś ustalać dochodu w rodzinie skarżącego po potrąceniu z tego dochodu wydatków ponoszonych na życie. Kwota najniższej emerytury, do której organ porównuje dochód strony, również nie jest pomniejszana o koszty utrzymania. W świetle wyżej przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącego nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe sprawia więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec skarżącego dyspozycji art. 83 omawianej ustawy i przyznania mu renty w trybie specjalnym. W tym stanie sprawy podkreślić należy, iż tutejszy Sąd nie neguje istnienia po stronie skarżącego trudnej sytuacji materialnej. Niemniej jednak niniejsza sprawa może być badana i oceniana jedynie przez pryzmat przepisu art. 83 przedmiotowej ustawy. Ta zaś norma prawna nie odnosi się do świadczeń mających naturę świadczeń pomocy socjalnej. Dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku konieczne jest spełnienie przez wnioskującego ściśle określonych w ustawie przesłanek. Brak zaś ich występowania sprawia, iż skarżona decyzja nie naruszyła prawa. Na marginesie podnieść jedynie należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie. W świetle powyższego, uznając, iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). ----------------------- 4