II SA/Wa 149/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2009 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku S. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o odmowie udostępnienia dokumentów postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. S. L. wraz ze skargą na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o odmowie udostępnienia dokumentów złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Skarżący w wyznaczonym przez Sąd terminie złożył przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że posiada mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 29 m2 , którego utrzymanie pochłania miesięcznie około 500 zł. Oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a na jego dochody składa się emerytura w kwocie 2200 zł brutto oraz zarobki z pracy dodatkowej w wysokości 1300 zł brutto. Wskazał też, że posiada oszczędności pieniężne w kwocie 4.500 zł. Podniósł jednocześnie, że stan jego zdrowia wymaga stałego, kosztownego leczenia – co pochłania około 900 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 10 marca 2009 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku, S. L. wskazał w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania mieszkania, poprzez załączenie kserokopii następujących dokumentów: pisma ze spółdzielni mieszkaniowej o wysokości czynszu, pisma ze spółdzielni mieszkaniowej o rozliczeniu kosztów centralnego ogrzewania, wydruku z wysokością opłat za gaz i za energię elektryczną oraz faktury za telefon. Do złożonego pisma dołączył również kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przeliczeniu przysługującej mu emerytury oraz aneksu do umowy o pracę, w którym określono wysokość wynagrodzenia brutto. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, co w praktyce oznacza, że ciężar finansowy związany z kosztami prowadzenia przez stronę postępowania przed sądem, będą musieli ponieść inni obywatele. Z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek wnikliwego zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jedynym czynnikiem, od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia możliwość przyznania wnioskującemu żądanej pomocy w ramach prawa pomocy, jest kryterium materialne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pojęcie "utrzymanie konieczne" obejmuje środki na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Oznacza to, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, mającą służyć osobom, którym brak środków finansowych uniemożliwia dostęp do sądu. Rozpoznając złożony przez S. L. wniosek, należy więc z jednej strony uwzględnić wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w tym postępowaniu, a z drugiej jego możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania skarżący obowiązany jest do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, który wynosi 100 zł - stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje stały miesięczny dochód w łącznej wysokości 3.707 zł brutto (emerytura - 2407 zł brutto od dnia 1 kwietnia 2009 r. oraz zarobki z pracy dodatkowej – 1300 zł brutto). Ponadto skarżący podał, iż posiada oszczędności w wysokości 4,5 tysiąca zł. W tej sytuacji po odjęciu niezbędnych kosztów utrzymania, związanych z opłatami za mieszkanie – około 500 zł miesięcznie, leczenie – około 900 zł oraz wyżywienie, trudno uznać, iż skarżący nie będzie w stanie uiścić 100 zł tytułem należnego wpisu od wniesionej skargi. Jak już bowiem wcześniej wskazano koszty sądowe strony, związane z jej udziałem w sprawie, mogą zostać pokryte z budżetu państwa jedynie w przypadku, gdy jej dochody oraz stan majątkowy są istotnie niższe od przeciętnych i często nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Dlatego należy stwierdzić, iż S. L. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.