II SA/Wa 1492/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Joanna Kube (spr.), Protokolant referent stażysta Monika Duma-Szymczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, odmówił M.S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skoro wnioskodawczyni nie osiągnęła wieku emerytalnego (obecnie ma 44 lata) oraz nie jest całkowicie niezdolna do pracy, bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] maja 2017 r. stwierdzono, że nie jest niezdolna do pracy, to przedmiotowe świadczenie nie może być jej przyznane. Nie spełnia zatem przesłanki niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek. M.S. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2018 r., uznając ją za krzywdzącą oraz wnosząc o jej uchylenie. Wskazała, że jest osobą niezdolną do pracy z uwagi na stan zdrowia i nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Do skargi dołączyła kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z [...] lutego 2018 r. oraz wynik badania rezonansu magnetycznego z [...] maja 2018 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej skarżącej, jednak w sprawie ustalono, że nie jest ona całkowicie niezdolna do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia jest uzależnione od łącznego spełnienia wszystkich wyżej wskazanych przesłanek. W myśl przepisu art. 124 powołanej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.); zwanej dalej K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie powyższego świadczenia, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności powinien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym regułom postępowania i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich aspektów sprawy. Nie wszystkie bowiem okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należycie rozważono. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ nie podjął wystarczających działań w celu ustalenia aktualnego stanu zdrowia M.S. Wydając zaskarżoną decyzję błędnie oparł się wyłącznie na ustaleniach zawartych w orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS z [...] maja 2017 r., zgodnie z którym M.S. nie została uznana za niezdolną do pracy. Powyższe orzeczenie zostało wydane przed złożeniem przez skarżącą wniosku o przyznanie renty rodzinnej do pracy w drodze wyjątku po zmarłym mężu i nie można przyjąć, aby określało ono jej aktualny stan zdrowia. Obowiązkiem organu, zwłaszcza w sytuacji wskazywania przez M.S. pogorszenia się stanu zdrowia, było skierowanie jej ponownie do lekarza orzecznika ZUS, który w trybie do tego przewidzianym, powinien ocenić stopień jej niezdolności do pracy, aktualny na dzień orzekania. Tryb wydawania orzeczeń lekarskich w zakresie oceny niezdolności do pracy reguluje wskazana powyżej ustawa o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2711 ze zm.). Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie na wniosek właściwej komórki organizacyjnej oddziału Zakładu – w sprawach świadczeń wypłacanych przez Zakład lub na wniosek innych podmiotów – w sprawach należących do ich właściwości (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Działa zatem na zlecenie organu uprawnionego do rozstrzygania w konkretnych indywidualnych sprawach. Lekarz orzecznik wydaje orzeczenie na podstawie bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie i posiadanej dokumentacji lub na podstawie samej dokumentacji, jeśli jest ona wystarczająca do jego wydania (§ 4 tego rozporządzenia). Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (art. 14 ust. 2a ustawy). Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3). Tak więc, wskazywane przez M.S. we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku problemy zdrowotne wywołane pogarszającym się stanem zdrowia (ostry zespół bólowo - lędźwiowy, korzeniowy prawostronny z uszkodzeniem korzenia S1, zaburzenia depresyjne) powinny być przedmiotem oceny lekarza orzecznika ZUS w trybie określonym w art. 14 tej ustawy, tym bardziej, że od ostatnio wydanego orzeczenia w przedmiocie zdolności skarżącej do pracy do momentu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku minęło ponad 11 miesięcy. Reasumując, wobec stwierdzonych uchybień, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.