II SA/Wa 1494/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. z dnia 3 stycznia 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. oddalić wniosek w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku P. S. z dnia 3 stycznia 2010 r., uzupełnionego dokumentami źródłowymi złożonymi do akt w wykonaniu wezwania z dnia 8 stycznia 2010 r. wynika, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego, które prowadzi wspólnie z rodzicami obejmuje dochód z działalności gospodarczej skarżącego (strata w wysokości 2614, 21 zł – rubryka 10. formularza wniosku), wynagrodzenie jego matki (1126 zł) oraz świadczenie emerytalne jego ojca (1217,81 zł). Jednocześnie w rubryce 5. formularza wniosku - jego uzasadnieniu - skarżący podał, że działalność gospodarczą podjął od 1 sierpnia 2009 r., a jej rozpoczęcie sfinansował z oszczędności pochodzących z pracy za granicą. Zaznaczył, że pozostałą część zarobionych za granicą pieniędzy przeznaczył na spłatę kredytu studenckiego w wysokości 24000 zł. Wyjaśnił, że niedawno podjęta działalność gospodarcza przynosi dotąd straty, a straty te w okresie od 1 sierpnia 2009 r. do 30 listopada 2009 r. wyniosły aż 10456,86 zł. Skarżący wskazał też, że aktualnie, na prowadzoną działalność, wydatkował niemal wszystkie oszczędności, a co za tym idzie znalazł się w trudnej sytuacji materialnej. Jako składniki swojego majątku skarżący wymienił dom o pow. 74m2, udział wynoszący ½ części w prawie własności samochodu osobowego o wartości 5500 zł (współwłasność z ojcem) oraz oszczędności w postaci środków pieniężnych w kwocie 9138 zł. Z kolei, wykonując wezwanie dotyczące nadesłania dokumentów źródłowych, skarżący przedstawił dwa zestawienia przychodów i dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 30 listopada 2009 r. sporządzone przez doradcę podatkowego A. W., rachunki za energię elektryczną, wodę, gaz, opał, wywóz nieczystości stałych, telefon komórkowy oraz podatek od nieruchomości. Złożył również wyciąg z należącego do niego rachunku bankowego za okres od 1 października 2009 r. do 15 stycznia 2010 r. Oceniając w niniejszej sprawie sytuacje materialną skarżącego i jego możliwości płatnicze należy na wstępie zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako ppsa), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że dopiero gdy środki te okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący we wniosku oraz uzupełniających go dokumentach źródłowych wykazał, że łącznie, średnie, miesięczne wydatki w jego gospodarstwie domowym wynoszą ok. 480 zł, a ich pokrycie następuje z trzech źródeł dochodów. Wprawdzie skarżący złożył do akt zestawienie swoich dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej z wykazaną, z okresu pierwszych czterech miesięcy prowadzenia tej działalności, stratą na kwotę ok. 10500 zł, niemniej jednak z wyciągu z rachunku bankowego skarżącego wynika, że powstała strata nie pozbawiła skarżącego ani dochodu ani oszczędności. Świadczą o tym przede wszystkim operacje zaksięgowane na rachunku bankowym skarżącego, w tym brak - za wyjątkiem uiszczonej kwoty czynszu - znaczących wydatków oraz dokonana w dniu 31 grudnia 2009 r. nieoznaczona wpłata w wysokości aż 5000 zł. Należy przy tym podkreślić, że w udokumentowanym na rachunku okresie czterech miesięcy, w którym, co istotne, skarżący prowadził już od co najmniej dwóch miesięcy działalność gospodarczą, saldo na tym rachunku, od początku do końca tego okresu, było każdorazowo dodatnie i przekraczało kwotę 4100 zł, a po wskazanej wpłacie w grudniu 2009 r. saldo końcowe przekroczyło nawet kwotę 8400 zł (v. saldo końcowe rachunku). Oczywistym jest też, że osoba podejmująca działalność gospodarczą w początkowym okresie jej prowadzenia może ponosić stratę, a powstała strata wynika z wydatków (inwestycji) poczynionych na jej prowadzenie (kosztów uzyskania przychodów). Taka też sytuacja miała miejsce w przypadku skarżącego (v. poz. 2 "e" złożonych do akt rozliczeń podatkowych). Czym innym jest jednak ryzyko związane z prowadzeniem działalności i zmniejszeniem osiąganego z tego tytułu dochodu, a czym innym jest brak jakiegokolwiek dochodu i oszczędności, a w konsekwencji brak jakichkolwiek możliwości płatniczych. Z tego powodu nie można również uznać za prawidłowy sposób rozliczenia ogólnej kwoty dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego zamieszczony w rubryce 10. formularza wniosku, w którym miesięczną stratę z prowadzonej działalności skarżący pokrył wykazanymi dochodami rodziców i uzyskał w ten sposób ujemne saldo całego dochodu. W rezultacie, z analizy treści wniosku i zgromadzonych dokumentów źródłowych nie wynika, aby skarżący znajdował się w trudnej sytuacji materialnej, w której osiągane w gospodarstwie domowym dochody uniemożliwiałyby mu utrzymanie siebie i rodziny. Ponadto, skarżący nie wykazał, żeby udokumentowany dochód był niewystarczający na pokrycie pełnych kosztów postępowania; nie podał, bowiem, aby, czy to na nim, czy to na jego rodzinie, ciążyły takie zobowiązania pieniężne, które osiągany dochód i posiadane oszczędności zmniejszałyby do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Z tych względów na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono jak w pkt 1 sentencji. Odrębnie natomiast należy rozpoznać wniosek w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Otóż, stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. "b" ppsa, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Do tej kategorii spraw zalicza się także sprawa ze skargi P. S., ponieważ przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja rozstrzygająca o prawie do zasiłku dla bezrobotnych, a więc akt administracyjny ściśle dotyczący praw, których podmiotem jest osoba bezrobotna. Zwolnienie to ma charakter ustawowy, co oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tym samym, w sytuacji ustawowego zwolnienia Sąd nie wydaje w tym zakresie odrębnego orzeczenia, bowiem skutek w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nastąpił już w momencie wniesienia skargi, a w konsekwencji złożony w tym właśnie zakresie przez stronę wniosek podlega oddaleniu. Dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ppsa, postanowiono, jak w pkt 2 sentencji.