II SA/Wa 1495/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, WSA Janusz Walawski, Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [..] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmówił przyznania A. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Podał, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek przez tę osobę, a następnie przez wnioskodawcę. Prezes ZUS wskazał, że na przestrzeni 47 lat 8 miesięcy i 10 dni do daty orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, ojciec wnioskodawczyni udowodnił łącznie 15 lat 3 miesiące i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenianym 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia udowodnił tylko 3 lata. Nadto, w latach 1987-1994 wystąpiła przerwa w zatrudnieniu. Zaocznie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2002 r. ojciec wnioskodawczyni uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy od 2 listopada 1994 r. W ocenie organu przerwa w ubezpieczeniu nie była spowodowana żadnymi szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nadto, organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy. Zarówno wiek, jak i stan zdrowia nie stanowią zatem przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania. Natomiast sama konieczność kontynuowania nauki nie skutkuje przyznaniem świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ nie stwierdził też, aby skarżąca pozbawiona była niezbędnych środków utrzymania. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie stwierdzono, aby spełnione były wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec wnioskodawczyni nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentu, iż to zły stan zdrowia ojca w latach 1987-1994 uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia organ wskazał, że ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika, w którym stwierdzono, że niezdolność do pracy powstała 23 listopada 1994 r. jest dla Prezesa ZUS wiążące. Organ nie miał podstaw, aby przyjąć inną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, gdyż twierdzenie, że choroba ubezpieczonego rozpoczęła się wcześniej niż orzekł lekarz orzecznik, nie zostało poparte żadnymi nowymi dowodami. Organ ponownie stwierdził też, że wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, co uniemożliwia przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje, na gruncie powołanego przepisu, uprawnieniem do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym rodzicu. Organ stwierdził też, że sama trudna sytuacja materialna nie stanowi podstawy do przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych. Nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że brak było szczególnych okoliczności, które spowodowały, że jej ojciec w latach 1987-1994 nie wykonywał zatrudnienia. Podała, że odmowa przyznania świadczenia jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Wskazała też, że nie może podjąć pracy ze względu na swój wiek, kontynuuje naukę w systemie dziennym oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest osobą pełnoletnią, kontynuującą naukę. Warunkiem koniecznym zaś, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub osiągnięcie wieku emerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 (Lex nr 54535) wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wobec niespełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca jest osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 697/05). Sama trudna sytuacja materialna, na co powoływała się skarżąca, nie wystarcza do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnionego od spełnienia łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.