II SA/Wa 1496/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, WSA Janusz Walawski, Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M.S., decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] odmówił przyznania jej małoletniej córce M. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Podał, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek przez tę osobę, a następnie przez wnioskodawcę. Prezes ZUS wskazał, że na przestrzeni 47 lat 8 miesięcy i 10 dni do daty orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, ojciec wnioskodawczyni udowodnił łącznie 15 lat 3 miesiące i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W ocenianym 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat ubezpieczenia udowodnił tylko 3 lata. Nadto, w latach 1987-1994 wystąpiła przerwa w zatrudnieniu. Zaocznie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 listopada 2002 r. ojciec wnioskodawczyni uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy od 2 listopada 1994 r. W ocenie organu przerwa w ubezpieczeniu nie była spowodowana żadnymi szczególnymi okolicznościami uniemożliwiającymi przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ stwierdził też, że dochód w wysokości 660,33 zł miesięcznie na jednego członka rodziny, nie pozwala uznać, że dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie stwierdzono, aby spełnione były wszystkie przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Podał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentu, iż to zły stan zdrowia ojca dziecka w latach 1987-1994 uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia organ wskazał, że ustalenia daty powstania całkowitej niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Orzeczenie lekarza orzecznika, w którym stwierdzono, że niezdolność do pracy powstała 23 listopada 1994 r. jest dla Prezesa ZUS wiążące. Organ nie miał podstaw, aby przyjąć inną datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, gdyż twierdzenie, że choroba ubezpieczonego rozpoczęła się wcześniej niż orzekł lekarz orzecznik, nie zostało poparte żadnymi nowymi dowodami. Dla ustalenia zaś daty powstania niezdolności nie mogą być uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Organ wskazał też, że rozumie trudną sytuację finansową, w jakiej znajduje się strona, jednakże świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, nawet, gdy są one uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. M. S. – przedstawiciel ustawowy M. K., zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych. Nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że brak było szczególnych okoliczności, które spowodowały, że ojciec jej dziecka w latach 1987-1994 nie wykonywał zatrudnienia. Podała, że odmowa przyznania świadczenia jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Podjęcie zatrudnienia przez ojca dziecka było niemożliwe w związku ze złym stanem jego zdrowia już od 1987 r., a w orzeczeniu lekarza orzecznika błędnie wskazano datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Wskazała też, że córka M. K. nie może podjąć pracy ze względu na swój wiek, kontynuuje naukę oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia. Dodatkowo podał, że M. K., której wniosek o przyznanie świadczenia dotyczył, w dniu 29 sierpnia 2007 r. osiągnie pełnoletniość, a tym samym przestanie zaliczać się do kręgu osób całkowicie niezdolnych do pracy ze względu na wiek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00). W niniejszej sprawie okoliczności takich nie wykazano. W dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy ojciec skarżącej udowodnił jedynie 3 lata ubezpieczenia. W czasie, gdy nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne, nie istniały niezależne od ojca skarżącej przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia, których nie można byłoby przezwyciężyć. W okresie niewykonywania zatrudnienia, tj. od 1 grudnia 1987 r. do 9 stycznia 1994 r., nie była też wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe. Organ zasadnie wskazał – powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r. sygn. akt III URN 10/67 (OSNC 1968/2/29) – że ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. W świetle powyższego organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się również z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku, sama trudna sytuacja materialna strony, nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.