II SA/Wa 1496/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Iwona Dąbrowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "Prezes ZUS") decyzją z dnia [...] maja 2014 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.; dalej jako "ustawy o emeryturach i rentach") odmówił T. G. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że nie znaleziono uzasadnienia do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, ponieważ z akt sprawy wynika, że T. G. jest osobą pełnoletnią, oraz że nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku T. G., decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] utrzymał w mocy własną decyzję nie stwierdzając możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie ustawy o emeryturach i rentach uzależnione jest od przepracowania wymaganego okresu, co wiąże się z odprowadzaniem składek. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że w okresach od [...] grudnia 1979 r. do [...] czerwca 1985 r., od [...] marca 1986 r. do [...] grudnia 1994 r. i od [...] listopada 2007 r. do [...] lipca 2013 r., mąż skarżącej nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. We wskazanych okresach wobec męża skarżącej nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Powyższe oznacza, że przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Organ wyjaśnił również, że sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Zasadniczym jednakże powodem uznania przez orzekający organ braku spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach było stwierdzenie, że wobec T. G. nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, nie osiągnęła ona również wieku emerytalnego. Skarżąca nie spełnia również wymaganego w art. 83 ustawy warunku wieku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia. Na tej podstawie uznano, że skarżąca jako osoba pełnoletnia, jest zdolna do podjęcia zatrudnienia, nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Jednocześnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dodał, że podnoszone przez skarżącą trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wskazała, że nie zgadza się z odmowną decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, skutkujące wyciągnięciem błędnych wniosków polegających na przyjęciu, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach; b) art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; c) art. 15 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez brak dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w całokształcie wszystkich jej okoliczności faktycznych i prawnych; d) art. 107 § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie dowodów na których Prezes ZUS oparł swoje rozstrzygnięcie oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; e) art. 83 ustawy o emeryturach i rentach poprzez jego niezastosowanie pomimo spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w tym przepisie. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2014 r. oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przypisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku w trybie decyzji uznaniowej organu nie oznacza, iż decyzja w tym przedmiocie pozostaje poza kontrolą organu w zakresie dochowania rygorów właściwego prowadzenia postępowania administracyjnego, wskazanych w art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie skarżącej orzekający w niniejszej sprawie organ naruszył powyższe reguły w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżąca podniosła, że Prezes ZUS nie ustalił dokładnie stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie zbadał, czy w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły stronie nabycie uprawnień w trybie zwykłym. W ocenie skarżącej, organ w sposób rażący naruszył również treść art. 9 k.pa., bowiem nie poinformował skarżącej o potrzebie przeprowadzenia konkretnych dowodów, w szczególności badania przez lekarza orzecznika ZUS celem wykazania niezdolności do pracy i jej przyczyn. Skarżąca, wskazując na utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych podniosła, że nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością, ale także częściowa niezdolność do pracy. Skarżąca uważa, że Prezes ZUS rażąco naruszył także wyrażoną w Konstytucji RP (art. 78), jak i w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15). Z treści zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organ ograniczył się jedynie do przywołania argumentacji faktycznej organu pierwszej instancji, nie rozpoznając ponownie sprawy. Prezes ZUS wydał trzy identyczne decyzje w trzech różnych, w ocenie skarżącej, pod względem tożsamości sprawach. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.; dalej jako "ustawy o emeryturach i rentach"). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Regulacja prawna przewidziana w tym przepisie wymienia przesłanki kumulatywne przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zatem, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mógł przyznać świadczenie w trybie omawianego przepisu konieczne jest łączne spełnienie przez ewentualnego, przyszłego beneficjenta świadczenia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Każda z przesłanek podlega osobnej ocenie poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu, bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu. Z powyższego wynika zatem, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełnia przynajmniej jednego z tych warunków. Organy orzekające prawidłowo uznały, iż skarżąca nie spełnia warunku jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno stan zdrowia skarżącej (brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy) oraz wiek (54 lat) nie umożliwiają podjęcie pracy. Wskazać należy, że ustawodawca w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wśród okoliczności mogących powodować niezdolność do pracy nie umieścił przesłanki związanej z trudną sytuacją na rynku pracy, a jedynie wiek i stan zdrowia. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej i jednocześnie związana z tym trudna sytuacja materialna bez wątpienia zasługuje na uznanie, jednakże nie może wpłynąć na przyznanie przez organ świadczenia w drodze wyjątku w sytuacji niespełnienia przesłanek z art. 83 powołanej ustawy. Sama trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Również okoliczność, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej nie uzasadnia przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalił.