II SA/Wa 1497/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Ewa Grochowska – Jung (spraw.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2014 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], którą odmówił K. M. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. W wyjaśnił, że brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS, podał że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego po osobie zmarłej i w związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę. Organ wskazał, iż w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, na skutek których ojciec wnioskodawcy nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych, wynika, że zmarły w wieku 38 lat P. M. posiadał udowodniony okres składkowy wynoszący 6 miesięcy i 21 dni, przy czym w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (w związku ze śmiercią w dniu [...] grudnia 2010 r.) zamiast pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano 1 miesiąc i 13 dni okresów składkowych. W okresach od osiągnięcia pełnoletniości w dniu [...] października 1990 r. do podjęcia po raz pierwszy zatrudnienia w dniu [...] stycznia 2004 r. oraz od 28 kwietnia 2004 do śmierci w dniu [...] grudnia 2010 r. P. M. nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Z akt sprawy nie wynika, aby nie mógł on kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia który uniemożliwiałoby kontynuowanie zatrudnienia, w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Trudna sytuacja materialna nie stanowi natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane wyłącznie wg potrzeb, nawet gdy potrzeby są uzasadnione. Prezes ZUS podkreślił ponadto, iż wnioskodawca jest osobą pełnoletnią która, nie kontynuuje nauki bowiem z dniem [...] marca 2014 r. został skreślony z listy uczniów gimnazjum natomiast renta rodzinna przysługuje wyłącznie dzieciom uczącym się. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w P. M. wniósł o zmianę decyzji i przyznanie mu renty w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej. Dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś wg kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej do wyżej kryteriów sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają 3 przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznaje świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Należy jednocześnie podkreślić, że świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie wg potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana przez skarżącego renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany, w pierwszej kolejności, zbadać spełnienie wyżej wymienia przesłanek przez zmarłego ojca wnioskodawcy, a następnie przez samego wnioskodawcę. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zmarły w wieku 38 lat ojciec wnioskodawcy P. M. nie nabył prawa do świadczenia w trybie zwykłym albowiem w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią, to jest do dnia 26 grudnia 2010 r. nie uzyskał pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego zaliczanego do uprawnień emerytalno-rentowych. Wymieniony miał udokumentowane jedynie 6 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Z akt sprawy wynika, iż był to jedyny okres zatrudnienia ojca wnioskodawcy (od 8 stycznia 2004 roku do 28 lipca 2004 r.) do dnia śmierci, to jest [...] grudnia 2010 r. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. We wskazanym okresie nie była wobec ojca skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczynę braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zły stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W aktach sprawy brak dokumentów potwierdzających aktywność ojca wnioskodawcy w poszukiwaniu pracy. Organ prawidłowo zatem wywiódł, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka "szczególnych okoliczności" przewidziana w art. 83 ust. 1 ustawy, dla których ubezpieczony którego praca stanowiła źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego w trybie zwykłym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpatrując skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w niniejszej sprawie, uznał, że nie zachodzą wymagane ustawą szczególnie uzasadnione okoliczności (które, co nie może budzić wątpliwości, muszą należeć do wyjątkowych, a nie tylko w zwykły sposób usprawiedliwiających brak możliwości nabycia uprawnień w wyniku spełnienia warunku posiadania wymaganych okresów opłacania składek), stwierdził, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc, nie można decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Nadto zgodzić się należy z organem, iż również sam skarżący nie jest osobą uprawnioną do przyznania renty w drodze wyjątku. Jak bowiem wynika to z akt sprawy i P. M. urodzony [...] września 1995 r. jest osobą pełnoletnią, nieuczącą się. Został bowiem decyzją Dyrektora Gimnazjum w P. z dnia [...] marca 2014 r. skreślony z listy uczniów tego gimnazjum. Tym samym zgodzić się należy z organem, iż jest on osobą zdolną do pracy nie kontynuującą nauki, która może zapewnić sobie źródło utrzymania. Natomiast sama trudna sytuacja materialna, w której niewątpliwie znajduje się skarżący nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie do potrzeb osoby o niej się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez skarżącego o świadczenie z tytułu pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.