II SA/Wa 1497/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/16, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz umarzającego postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1497/16 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2017 r. oddalił skargę R. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego. Skarżący po otrzymaniu odpisu nieprawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. We wniosku podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze studiującymi dziećmi. Wskazał, że na dochód rodziny składa się jego emerytura w wysokości 3.013,75 zł oraz dodatek pielęgnacyjny dla córki w wysokości 154 zł. Oświadczył, że posiada ½ domu o wielkości 94 m2, 3.200 zł oszczędności oraz samochód osobowy marki [...] z 2001 r. Do stałych kosztów utrzymania zaliczył koszty utrzymania dzieci na studiach - 1.600 zł miesięcznie, raty zaciągniętego kredytu - 404 zł, opłaty za telefon i internet - 150 zł, zakup lekarstw - 150 zł, uiszczenie składki zdrowotnej w wysokości 295 zł miesięcznie. Nadto wskazał, że podatek od nieruchomości wynosi 600 zł rocznie, opłaty za OC - 800 zł rocznie, za energię elektryczną - 1.600 zł rocznie, za TV - 294 zł rocznie, za wodę i kanalizację - 300 zł kwartalnie, za gaz - 100 zł co drugi miesiąc, za opał w sezonie grzewczym - 4.000 zł. Podniósł, że zaciągnął kredyt na opłacenie studiów dla dzieci, prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika. Podniesiono, że skarżący posiada dom (w ½ części), samochód, stały dochód w wysokości ponad 3.000 zł, oszczędności w kwocie 3.200 zł. Uzyskiwane środki są przeznaczane nie tylko na bieżące, podstawowe potrzeby bytowe (codzienne utrzymanie, opłaty za mieszkanie), ale również na inne potrzeby, m.in. utrzymanie samochodu, finansowanie płatnych studiów dla dwójki dzieci, spłatę zaciągniętego kredytu. Referendarz sądowy wskazał także, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego oraz że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte przez ustawodawcę w tym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to skarżący ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Związane jest to z tym, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym oraz wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe, albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący otrzymuje stałe dochody z tytułu emerytury w wysokości 3 013, 75 zł miesięcznie. Posiada ponadto zasoby pieniężne w wysokości ok. 3 200 zł. Słusznie referendarz sądowy wskazał, że uzyskiwane przez skarżącego środki pieniężne przeznaczane nie tylko na bieżące, podstawowe potrzeby bytowe (codzienne utrzymanie, opłaty za mieszkanie), ale również na inne potrzeby, m.in. utrzymanie samochodu, finansowanie płatnych studiów dla dwójki dzieci, spłatę zaciągniętego kredytu. Prawidłowo również referendarz sądowy podniósł, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się również, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (zob. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ponadto prawidłowo referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem jest on w niniejszej sprawie zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt lit d) P.p.s.a. Zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należało zatem utrzymać w mocy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz 249a w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.