II SA/Wa 1501/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił I. P. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Organ wskazał, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których I. P. nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Z akt rentowych wynika, iż w okresach od 16 października 1997 r. do 16 października 1979 r., od 30 października 1986 r. do 5 czerwca 1990 r., od 1 grudnia 1990 r. do 31 lipca 1993 r. wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Z akt sprawy nie wynika aby w ww. okresie nie mogła kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, nadto w tym okresie nie była wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2008 r. I. P. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od kwietnia 2007 r. do 31 maja 2009 r. Organ wskazał ponadto, iż w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ww. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Jak wynika z powyższego, orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Natomiast złożone przez wnioskodawczynię orzeczenie o uznaniu jej za osobę niepełnosprawną jest orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym w trybie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) jedynie dla celów pozarentowych. Nie jest ono równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie wywiera zatem skutków prawnych jakie ustawa łączy z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS (wyrok NSA z dnia 26 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 386/01). Prezes ZUS wskazał ponadto, iż na przestrzeni 53 lat życia – na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy - wnioskodawczyni udokumentowała łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 13 lat i 13 dni, który jest nieadekwatny do jej wieku. Natomiast sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznane według potrzeb, lecz świadczenie z ubezpieczenia społecznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Podniosła, iż alimenty od męża oraz zasiłek z opieki społecznej nie wystarczają jej na życie ani wykupienie leków. Krótki staż ubezpieczeniowy uzasadniała opieką nad dzieckiem swoim i męża. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze, organ wskazał, iż wychowanie dziecka nie jest okolicznością szczególną lecz wyborem zainteresowanej, ponadto dziecko urodzone w 1983 r. ukończyło 4 lata w 1987 r., a okres opieki nad nim został doliczony do ubezpieczenia skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach na skutek jakichś szczególnych okoliczności. W sprawie bezspornym jest, iż I. P. podlegała ubezpieczeniu społecznemu, jest całkowicie niezdolna do pracy, jak również to, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. Bezspornym jest również, iż w okresie od 25 stycznia 2000 r. do 31 stycznia 2002 r. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS skarżąca została uznana za częściowo niezdolną do pracy. Natomiast jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] września 2007 r. wskazał "po 31 lipca 2003 r.", natomiast w późniejszym orzeczeniu z dnia [...] maja 2008 r. jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy podał kwiecień 2007 r. Wbrew zarzutom skarżącej w orzeczeniach tych nie można dopatrzeć się nieprawidłowości, albowiem w orzeczeniu z dnia [...] maja 2008 r. lekarz orzecznik jedynie skonkretyzował powstanie niezdolności do pracy na kwiecień 2007 r. Od powyższego orzeczenia skarżąca nie składała sprzeciwu do Komisji lekarskiej ZUS i w związku z tym nie może być ono kwestionowane. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie uzasadnia przyjęcia, iż brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego jest wynikiem przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Skarżąca na przestrzeni 53 lat życia udokumentowała łączny okres ubezpieczenia wynoszący 13 lat i 13 dni. Od ostatniego zatrudnienia w 2000 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy przerwa w zatrudnieniu wynosiła 7 lat, 3 miesiące i 3 dni, natomiast od zakończenia pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy – 5 lat i 3 miesiące. W okresie 35 - letniej aktywności zawodowej skarżącej wystąpiły przerwy w odprowadzaniu składki na ubezpieczenie społeczne w latach 1977-1979, 1986-1990, 1990-1993 oraz od 2000 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w kwietniu 2007 r., które wpłynęły na odmowę przyznania świadczenia w zwykłym trybie. I. P. na skutek tych przerw nie wypracowała wymaganych 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Przy ustaleniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane. Za okoliczność szczególną bowiem uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych sprawy nie wynikają ważne powody, dla których skarżąca nie mogła spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy aby brak wykazanego zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu we wskazanych wyżej latach był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rantach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Niewątpliwie przerwy te nie wyniknęły ze stanu zdrowia, bowiem w tym czasie nie została stwierdzona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż wychowywała dziecko nie może być uznana za okoliczność szczególną, lecz wybór skarżącej tym bardziej, iż okres opieki nad dzieckiem do lat 4 został doliczony do okresu jej ubezpieczenia. Sama trudna sytuacja materialna, chociaż brana pod uwagę, nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, ze zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.