II SA/Wa 1502/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Jacek Fronczyk, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2011 r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zobowiązania do przekazania do dyspozycji organu WAM osobnej kwatery stałej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. L. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Rejonowego Garnizonu W. Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego nr [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. nr [...] z dnia [...] listopada 1998 r. w sprawie zobowiązania K. N. do przekazania do dyspozycji organu WAM osobnej kwatery stałej nr [...] przy ul. [...] w W. Organ wskazał, iż w ocenie strony podstawą stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zwolnienia zajmowanej kwatery jest przepis art. 156 § 1 pkt k.p.a. oraz decyzja Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] maja 2002 r., stwierdzająca nieważność decyzji Szefa Służby Zakwaterowania i Budownictwa Garnizonu [...] nr [...] z dnia [...] marca 1986 r. w sprawie przyznania K. N. pomocy finansowej w formie zaliczkowej, na budowę domu jednorodzinnego. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej ustalił, iż decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 1998 r. Dyrektor Oddziału Terenowego nr [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. zobowiązał K. N. do przekazania do dyspozycji organu WAM osobnej kwatery stałej nr [...] przy ul. [...] w W., ponieważ wymieniony na podstawie decyzji Szefa Służby Zakwaterowania i Budownictwa Garnizonu [...] nr [...] z dnia [...] marca 1986 r. otrzymał pomoc finansową na budownictwo mieszkaniowe i jest zobowiązany przekazać do dyspozycji Agencji zajmowaną dotychczas kwaterę. W wyniku rozpatrzenia odwołania strony Dyrektor Oddziału Rejonowego Garnizonu W. Wojskowej Agencji Mieszkaniowej decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na ww. decyzję organu II instancji K. N. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 14 marca 2000 r. sygn. akt I SA 572/99 ją oddalił. Rozstrzygnięcia organów Agencji w przedmiotowej sprawie zostały zatem poddane kontroli sądowoadministracyjnej. Wobec powyższego, dokonując oceny, czy zaskarżone decyzje organów obu instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, organ jest związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu administracyjnego, który rozpatrywał skargę na kwestionowaną decyzję. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten stanowi w istocie powtórzenie uchylonego już przepisu art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368). Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej podkreślił, iż zgodnie z ustalonym orzecznictwem związanie organu oceną prawną sądu w rozumieniu komentowanego przepisu obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenia sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego rozstrzygnięcia. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera bowiem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakres postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Zasięgiem jego oddziaływania objęte zostaje przyszłe – ewentualne – postępowanie administracyjne w sprawie (wyrok NSA z dnia 22 marca 1999 r., sygn. akt IV SA 527/97). Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2001 r., sygn. akt II SA 896/00). Oddalenie przez sąd administracyjny skargi na niezgodność decyzji z prawem, zamyka zatem organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. Próba stwierdzenia nieważności decyzji, rozpoznawanej już wcześniej przez sąd oddalający skargę na niezgodność tej decyzji z prawem stanowi w istocie, w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego, niedopuszczalną ingerencję w prawomocne orzeczenie sądu (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 517/00). Zdaniem organu na byt prawny decyzji nakładających na K. N. obowiązek zwolnienia kwatery przy ul. [...] w W. nie ma również wpływu późniejsza decyzja Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] maja 2002 r., stwierdzająca nieważność decyzji Szefa Służby Zakwaterowania i Budownictwa Garnizonu [...] nr [...] z dnia [...] marca 1986 r. w sprawie przyznania ww. pomocy finansowej w formie zaliczkowej. Podstawą decyzji nakładających obowiązek zwolnienia kwatery był bowiem sam fakt otrzymania pomocy finansowej przez K. N., a nie wydanie decyzji przyznającej tę pomoc. Stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu pomocy finansowej nie niweczy zatem faktu otrzymania tej pomocy przez K. N. Od powyższej decyzji K. N. złożył odwołanie do Ministra Obrony Narodowej, wnosząc o przywrócenie terminu i tym samym umożliwienie zwrócenia pomocy finansowej na budowę domu, jeżeli sprawa nie uległa przedawnieniu oraz unieważnienie obu wnioskowanych decyzji. W uzasadnieniu przedstawił okoliczności niezwrócenia pomocy finansowej w terminie oraz podniósł, iż jego skarga na decyzje stanowiące przedmiot wniosku o stwierdzenie nieważności została oddalona prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt I SA 572/99. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia 22 czerwca 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 268a k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając zasadność rozstrzygnięcia i argumentację przedstawioną przez organ pierwszej instancji. Wskazał, iż organy obu instancji są związane oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt I SA 572/99. Nie można zatem stwierdzić, że decyzja Dyrektora Oddziału Rejonowego Garnizonu W. Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego nr [...] Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. nr [...] z dnia [...] listopada 1998 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Okoliczności tej nie zmienia również fakt późniejszego stwierdzenia nieważności decyzji Szefa Służby Zakwaterowania i Budownictwa Garnizonu [...] nr [...] z dnia [...] marca 1986 r. w sprawie przyznania K. N. pomocy finansowej w formie zaliczkowej (na podstawie decyzji Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] maja 2002 r.). Wymieniony bowiem pomoc tę niewątpliwie otrzymał i nie zwrócił jej przed dniem 1 stycznia 1996 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 86, poz. 433, z późn. zm., obecnie tj. – Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398, z późn. zm.), na co uwagę zwrócił również Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z dnia 14 marca 2000 r. Nadmienić przy tym należy, iż przepisy tej ustawy nie przewidują możliwości zwrotu ww. pomocy finansowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. N. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Obrony Narodowej i Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej oraz decyzji Dyrektora Oddziału Rejonowego Garnizonu W. Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., że decyzja nr [...] jest nieważna z mocy prawa, co potwierdza opinia Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r., sygn. akt III RN 55/98. Odniósł się również do przyczyn niezwrócenia w terminie uzyskanej pomocy finansowej z funduszu mieszkalnego MON. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując skargę, Sąd stwierdził, że organ przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględnił treści uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 6/09. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujące stanowisko "żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.), wówczas gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wstępnie – z uwagi na wydany uprzednio wyrok sądu – przeszkody przedmiotowe czyniące jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych przypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty, stosując art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a.". W przedmiotowej sprawie za przyczynę odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Rejonowego Garnizonu W. Wojskowej Agencji Mieszkaniowej nr [...] z dnia [...] marca 1999 r. w sprawie zobowiązania K. N. do przekazania do dyspozycji organu WAM osobnej kwatery stałej organ uznał tę okoliczność, iż wymieniona decyzja w wyniku skargi strony była kontrolowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt I SA 572/99, skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku wskazano m.in., iż K. N. otrzymał pomoc na budowę domu jednorodzinnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 maja 1976 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych i z pomocy tej nie rozliczył się pod rządami tej ustawy. Stąd też stanowisko organów orzekających w sprawie obowiązku zwolnienia przez skarżącego osobnej kwatery stałej znajduje oparcie w prawie. Z uwagi na powyższe zaistniała w sprawie przeszkoda przedmiotowa czyniąca rozpoznanie wniosku niedopuszczalnym, a zatem żądanie stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji powinno być załatwione jak wskazał NSA w powołanej wyżej uchwale przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. Zastosowanie w takiej sytuacji rozstrzygnięcia merytorycznego w oparciu o art. 158 § 1 k.p.a. wskazuje na naruszenie tego przepisu w stopniu niepozostającym bez wpływu na wynik sprawy, albowiem w takiej sytuacji organ zobowiązany był do podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy.