II SA/Wa 151/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Janusz Walawski, Asesor WSA - Sławomir Antoniuk, Protokolant - Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku D. G. (ur. [...] czerwca 1954 r.) z dnia [...] stycznia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca na przestrzeni 53 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący jedynie 22 lata 2 miesiące i 26 dni, zaś w ostatnim 10-leciu zamiast wymaganych 5 lat okresów ubezpieczeń, posiada tylko 1 rok i 4 dni. Ponadto w latach 1992 – 1995 wystąpiła przerwa w wykonywaniu pracy. Niezależnie od powyższego, po zaprzestaniu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy w marcu 2000 r., do chwili orzeczenia przez komisję lekarską całkowitej niezdolności do pracy powstałej w dniu [...] kwietnia 2007 r., tj. przez 7 lat, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Stąd też – zdaniem organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącej kontynuowanie zatrudnienia i nabycia świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w tym czasie była ona zdolna do pracy. Ponadto skarżąca posiada niezbędne środki utrzymania. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, D. G. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdziła, że w ostatnim dziesięcioleciu nie mogła podjąć zatrudnienia z uwagi na bezrobocie, zwłaszcza w jej regionie. Dodała również, że choroba uniemożliwiała jej wcześniejsze podjęcie pracy, zaś jej warunki materialne są ciężkie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji – podał, że samo bezrobocie nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania spornego świadczenia, natomiast dochód w rodzinie skarżącej na jednego członka wynosi 1192,74 zł, co przekracza kwotę najniższego świadczenia rentowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. G. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i – powołując się na przepisy art. 67, 68 i 69 Konstytucji RP skonstatowała, że należy się jej świadczenie w drodze wyjątku. W dalszej części dodała, że legitymuje się ponad 20-to letnim stażem pracy, jest na trwałe niezdolna do pracy, a jej stan zdrowia ciągle się pogarsza i ponieważ nie można dokładnie ustalić daty powstania niezdolności do pracy, to w zestawieniu z wysokością zasiłku przedemerytalnego pobieranego przez jej męża oraz z faktem wcześniejszej niezdolności do pracy, zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, bądź o oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał – w uzasadnieniu wniosku o odrzucenie – że wprawdzie powyższa decyzja została wysłana zwykłym listem i nie można precyzyjnie ustalić daty jej odebrania, to jednak ze skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. wynika, że co najmniej z dniem [...] września 2007 r. (data na skardze), skarżąca była już w posiadaniu niniejszej decyzji, zaś przedmiotową skargę wysłała w dniu [...] grudnia 2007 r. Stąd też nie zachowała 30-to dniowego terminu do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego i według art. 84 ustawy, są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia, wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednej z nich, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełniła dwóch, z wyżej wymienionych warunków. Po pierwsze bowiem, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z przedstawionego materiału dowodowego bowiem wynika, iż skarżąca na przestrzeni 53 lat posiada jedynie 22 lata 2 miesiące i 26 dni łącznie udowodnionego okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Nadto u skarżącej występują wieloletnie przerwy w ubezpieczeniu społecznym i to w okresie, kiedy była ona zdolna do pracy. Należy podkreślić, że wnioskodawca, składając wniosek o przyznanie świadczenia, winien wykazać, iż nie może otrzymać świadczenia w trybie zwykłym, albowiem zaistniały szczególne, niezależne od jego woli, okoliczności, na które nie miał on wpływu. Zaś w rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z organem, iż przyczyną licznych przerw w ubezpieczeniu skarżącej nie były żadne okoliczności szczególne. Przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne skarżąca usprawiedliwiała również trudną sytuacją na rynku pracy i problemami ze znalezieniem zatrudnienia ze względu na duże bezrobocie. Brak jest natomiast w aktach sprawy jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego jej aktywność w poszukiwaniu pracy, bądź odmowy pracodawców przyjęcia do pracy lub brak ofert pracy. Reasumując, samo bezrobocie nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania takiego świadczenia. Natomiast wpływ na ocenę tej przesłanki mają okoliczności i przyczyny braku zatrudnienia, np. udokumentowana choroba uniemożliwiająca wykonywanie pracy lub też aktywne poszukiwanie pracy. Zatem skarżąca godziła się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego i fakt ten nie może zostać uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej. Sąd ze zrozumieniem odnosi się do trudnej sytuacji skarżącej, jednakże wnioskowane świadczenie nie ma charakteru socjalnego i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Zatem nie została w sprawie spełniona kolejna przesłanka, a mianowicie brak niezbędnych środków utrzymania. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że niezbędne środki utrzymania nie są tożsame z niewystarczającymi środkami. Organ zatem trafnie dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 1192,74 zł na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby trzyosobowej rodziny skarżącej, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy, w sposób najbardziej obiektywny, oceniać posiadane przez skarżącą środki utrzymania na tle wysokości minimalnej emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dniu wydania zaskarżonej decyzji wynosi 597,46 zł. Stąd też, porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącej z wysokością najniższej emerytury, należy wykluczyć możliwość uznania, że jej rodzina nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, stwierdzić należy, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie w sposób należyty uzasadnił. Natomiast Sąd nie podzielił stanowiska organu o przekroczeniu terminu do wniesienia skargi i w konsekwencji wniosku o odrzucenie skargi. Faktem bezspornym jest, że zaskarżoną decyzję doręczono skarżącej bez zwrotnego potwierdzenia. Nie budzi również wątpliwości fakt, że skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. datowana jest na dzień [...] września 2007 r. Jednakże z tego powodu nie sposób jednoznacznie stwierdzić – jak czyni to organ – iż co najmniej w tym dniu skarżąca była już w posiadaniu zaskarżonej decyzji. Wszak wnosi ona tam skargę na decyzję nr [...], nie podając jej daty. A zatem jest to decyzja wydana w dniu [...] lipca 2007 r., a nie w dniu [...] sierpnia 2007 r. o nr [...]. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.