II SA/Wa 1512/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Maria Werpachowska, Sędzia WSA - Anna Mierzejewska, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Protokolant - Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. Z. [...] z dnia [...] stycznia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca na przestrzeni [...] lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 9 miesięcy i 11 dni. Ponadto w latach 1979 – 1982, 1992 – 1996, 2000 – 2002 i 2002 – 2005 nie wykonywała zatrudnienia i nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, wymienione przerwy nie były spowodowane całkowitą niezdolnością do pracy, wykluczającą możliwość podjęcia zatrudnienia lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Zatem – w ocenie organu – jest to zbyt krótki okres zatrudnienia i w konsekwencji nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia przez skarżącą. Przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy oceniono również warunki materialne, jednakże nie stanowią one jedynego kryterium przyznania świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Z. Z. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdziła, że amputowano jej kończynę [...], porusza się na wózku inwalidzkim i pozostaje bez środków do życia. Dodała dalej, że jest matką [...] dzieci i po urodzeniu każdego z nich pozostawała na urlopach macierzyńskich i wychowawczych. Natomiast organ pozostaje w błędzie co do okresów zatrudnienia, ponieważ w okresie od [...] października 1982 r. do [...] czerwca 1989 r. była zatrudniona, a jednocześnie korzystała z urlopów wychowawczych. Następnie od [...] lutego 1990 r. pracowała [...] i po urodzeniu córek [...] korzystała z urlopu z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski, po czym ponownie pracowała w okresach od [...] września 1996 r. do [...] listopada 1996 r. i nie zaliczono jej do okresu składkowego okresu nauki zawodu [....] w okresie od [...] września 1976 r. do [...] maja 1979 r., zaś w czasie przerw w świadczeniu pracy pozostawała bezrobotna i to nie ze swojej winy. Aktualnie jej mąż jest bezrobotny i w tej sytuacji czuje się skrzywdzona zaskarżoną decyzją. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji – dodał, że skarżąca orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 2006 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do [...] listopada 2009 r., zaś w okresie od [...] sierpnia 2006 r. do [...] listopada 2008 r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, a okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do jej wieku. W dalszej części stwierdził, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego według potrzeb. Natomiast samo bezrobocie i zarejestrowanie się w charakterze osoby bezrobotnej nie może być uznane za szczególną okoliczność. Ponadto okres przebywania na urlopach wychowawczych został jej wliczony, według obowiązujących zasad, do okresów składkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Z. Z. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją wnosząc o jej uchylenie i – poza zarzutami oraz argumentacją przedstawioną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że jej nagła choroba, amputacja nogi [...], jest szczególną okolicznością. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że wszystkie podane przez skarżącą okresy pracy zostały jej zaliczone do okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto skarżąca utrzymywała się przede wszystkim z dochodów męża. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2007 r., skarżąca podtrzymała swoje zarzuty ze skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełnia przynajmniej jednego z ww. warunków. Sąd podzielił stanowisko organu, iż nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z przedstawionego materiału dowodowego bowiem wynika, iż skarżąca na przestrzeni [...] lat posiada 12 lat, 9 miesięcy i 11 dni łączenie udowodnionego okresu składkowego oraz nieskładkowego uwzględnionego w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionego okresu składkowego. Nadto u skarżącej występują wieloletnie przerwy w ubezpieczeniu społecznym i to w okresie, kiedy była ona zdolna do pracy. Należy podkreślić, że wnioskodawca, składając wniosek o przyznanie świadczenia, winien wykazać, iż nie może otrzymać świadczenia w trybie zwykłym, albowiem zaistniały szczególne, niezależne od jego woli, okoliczności, na które nie miał on wpływu. Zaś w rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z organem, iż przyczyną licznych przerw w ubezpieczeniu skarżącej nie były okoliczności szczególne, a jej własne wybory życiowe, mianowicie wychowanie dzieci i co się z tym wiąże - przebywanie na urlopach wychowawczych. Zatem skarżąca godziła się z powstaniem negatywnych konsekwencji z zakresu przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może więc zostać uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Jednocześnie podnoszony przez skarżącą zarzut niewłaściwego zaliczenia okresów ubezpieczenia nie znajduje potwierdzenia w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wszystkie wskazane przez ww. okresy ubezpieczenia zostały prawidłowo przez organ uwzględnione, bowiem z dołączonego do akt dokumentu ZUS Rp-4, zawierającego wykaz okresów składkowych oraz nieskładkowych, wynika, iż okres praktycznej nauki zawodu – trwający 2 lata 8 miesięcy i 11 dni jest uwzględniony pod pozycją nr 1 wskazanego dokumentu, zaś okresy urlopów wychowawczych uwzględniono pod pozycją 3,5 oraz 10 [...]. Podobnie powołane przez skarżącą okresy zatrudnienia zostały przez organ przy rozpoznawaniu sprawy uwzględnione. Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż w latach 80. oraz 90. skarżąca, będąc zdolną do pracy, miała wpływ na możliwość podjęcia pracy, jednakże w tym okresie występują liczne przerwy w jej zatrudnieniu. Zaś okresy jej zatrudnienia są bardzo krótkie, zaledwie kilku miesięczne [...]. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji skarżącej, jednakże sama trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie są wystarczające do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Reasumując należy stwierdzić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.