II SA/Wa 1515/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras (spraw.), Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Janusz Walawski, , Protokolant Iwona Maciejuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję, - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. S. z dnia 15 grudnia 2003 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku dla wyżej wymienionej. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, przy czym wymienione powyżej warunki, muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, skarżąca na przestrzeni 42 lat życia przepracowała łącznie 17 lat, 7 miesięcy i 8 dni, a od daty wyczerpania zasiłku dla bezrobotnych, tj. od dnia 11 sierpnia 1998 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. do 2 marca 2004 r., czyli przez okres 5 lat, 6 miesięcy i 21 dni, nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie. Zatem powyższy okres jest zbyt krótki, aby uzasadniał pozytywne rozpatrzenie wniosku. Ponadto przed dniem 2 marca 2004 r. nie orzeczono wobec skarżącej całkowitej niezdolności do pracy, a jedynie częściową i istnieje ona od maja 2003 r. Zatem ograniczała ona, lecz nie wykluczała możliwości zatrudnienia. W tej sytuacji, nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania renty na zasadach ogólnych. Przy rozpatrywaniu była również wzięta pod uwagę trudna sytuacja materialna skarżącej, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i w uzasadnieniu podała, że po wyczerpaniu zasiłku dla bezrobotnych, jej starania o pracę były bezskuteczne, zaś po orzeczeniu o częściowej niezdolności do pracy, była po przebytym zabiegu operacyjnym i musiała być przez cały czas pod opieką lekarza. Dodała ponadto, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, a uwodniony okres ubezpieczenia nie jest - jej zdaniem - zbyt krótki. Jednocześnie podała, że jest w stanie przedłożyć odpowiednie dokumenty, które świadczą o jej aktywności w poszukiwaniu pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że ostatni udowodniony okres ubezpieczenia skarżącej przypada na dzień 11 sierpnia 1998 r., a orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] marca 2004 r., została ona uznana za całkowicie niezdolną do pracy od marca 2004 r. Zatem okres pozostawania bez pracy i bez opłacania składek wynosi 5 lat, 6 miesięcy i 21 dni. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. S. wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała ponadto, że rozwiązano z nią umowę o pracę w wyniku trudności ekonomicznych zatrudniającego ją zakładu, gdzie pracowała nieprzerwanie po zdobyciu zawodu. Po tym fakcie leczyła się [...], co świadczy, że zależało jej na pracy. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, i wskazał na dotychczasowe ustalenia faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że A. S. jest osobą ubezpieczoną i nie spełniała warunków do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Bezspornym również jest to, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. Ponadto ze względu na orzeczoną wobec niej od marca 2004 r. całkowitą niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniają ją do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Poza wymienionymi przesłankami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez wnioskodawczynię warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd dopatrzył się przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego, który w sposób mało wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie nie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że skarżąca na przestrzeni 42 lat życia udokumentowała 17 lat, 7 miesięcy i 8 dni okresu ubezpieczenia i nie jest to aż tak zbyt krótki okres zatrudnienia. Faktem również jest, że do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżąca przez okres przeszło 5 lat nie była zatrudniona, lecz tylko zarejestrowana w urzędzie pracy. Co do zasady zgodzić się należy, że pozostawanie bez zatrudnienia, potwierdzone formalnie rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy i co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, nie ma decydującego znaczenia przy podejmowaniu decyzji, bowiem nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Rzecz jednak w tym, że skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że w sposób aktywny poszukiwała pracy i jest w stanie przedstawić na tę okoliczność stosowne dokumenty. Ewentualne potwierdzenie zaś tego faktu, może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Świadczyć to może o tym, że pozostawanie bez pracy nastąpiło z powodów niezawinionych przez nią i niezależnych od jej woli. W konsekwencji nie można wykluczyć zatem, że była to sytuacja spowodowana ważnymi względami życiowymi, a taką można uznać za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Organ administracji publicznej jest zobowiązany do prowadzenia postępowania w taki sposób, żeby pogłębić zaufanie do organów Państwa. Z treści art. 7 i 77 k.p.a. wynika dla organu obowiązek w pełni wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Nie oznacza to, że strona jest zwolniona od obowiązku realizacji tej powinności. Jednak nie do przyjęcia jest również i takie prowadzenie postępowania dowodowego, kiedy organ przy zasygnalizowaniu przez skarżącą swojej aktywności w poszukiwaniu pracy, przyjmuje całkowicie bierną postawę. To znaczy, nie wzywa jej przynajmniej do nadesłania wskazanych przez nią dowodów, a następnie przed podjęciem decyzji do ich zbadania i w konsekwencji wyczerpującego uzasadnienia swojego stanowiska. Reasumując, nie do przyjęcia jest przerzucenie obowiązku wyjaśnienia sprawy tylko na stronę i takie procedowanie stanowi uchybienie przepisom postępowania administracyjnego zawartym w art. 77 i 107 § 3 k.p.a. Ponadto nie znajduje ono oparcia w naczelnych zasadach postępowania administracyjnego, a w szczególności w zasadzie praworządności określonej w art. 6 k.p.a., w zasadzie dochodzenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a. nakładającej na organ prowadzący postępowanie wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy oraz w zasadzie pogłębiania - co już wyżej zasygnalizowano - zaufania obywateli do organów Państwa ustanowionej w art. 9 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 152 i 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.