II SA/Wa 1515/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2008 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz [...] G. C. kwotę 240 (słownie dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 (słownie pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku S. K. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2007 roku, nr [...], odmawiającą przyznania S. K. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, J. K. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004, Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca dzieci. W trakcie postępowania nie stwierdzono, aby zaistniała szczególna okoliczność, na skutek której ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Organ podniósł, że w zatrudnieniu J. K. nastąpiła w okresie od [...] 10.1995 r. do [...] 02.2002 r. 6-letnia przerwa w zatrudnieniu, która nie była spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy, orzeczoną przez komisję lekarską ZUS dopiero od dnia [...] 05.2005 r. Prezes ZUS powołał się też na wyrok SN z dnia 24 lipca 1967 r., z którego wynika, że ustalenie początków niezdolności do pracy, które zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy miały mieć miejsce właśnie od 1995 r., nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody wskazania tego momentu. Nie można zatem uznać, nie posiadając odpowiedniej dokumentacji, że w przypadku J. K. stan taki następował już od 1995 r. Ponadto organ wskazał na niespełnienie przez wnioskodawcę przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na wiek podnosząc, że jest on osobą pełnoletnią oraz zdolną do podjęcia zatrudnienia, przy czym zgodnie z linią orzecznictwa przez pojęcie wieku należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletniość, czyli wiek poniżej 18 roku życia, a nie ogólną granicę wieku dzieci uczących się lub studiujących. Na koniec Prezes ZUS zaznaczył, że same trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa świadczenia w drodze wyjątku. Wymieniona decyzja stała się przedmiotem skargi S. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł, iż renta rodzinna po zmarłym ojcu powinna zostać mu przyznana ze względu na okoliczności rodzinne i finansowe, w jakich się znajduje. Skarżący wskazał, iż od września 2007 r. rozpoczął studia w Szkole Wojskowej w Z., lecz jego edukacja jest niepewna ze względu na szczególnie złe warunki materialne. Podniósł, że jest na utrzymaniu matki, która poza nim wychowuje i opiekuje się jeszcze dwojgiem młodszego rodzeństwa, otrzymując niewielkie dochody. Ponadto matka otrzymuje rentę rehabilitacyjną po przebytej chorobie płuc. Ojciec, po którym renty rodzinnej domaga się skarżący, nie spełnił warunków dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, gdyż ciężko chorował, a ponadto wychowywał skarżącego oraz jego rodzeństwo, kiedy matka pracowała. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podał, że zmarły w wieku [...] lat J. K. wykazał niespełna 22 lata ubezpieczenia oraz, że nie pracował w latach 1974 – 1976, 1979 – 1981 i 1995 – 2002, a przerwy w ubezpieczeniu nie zostały spowodowane okolicznościami szczególnymi, podnoszone zaś przez skarżącego kłopoty zdrowotne ojca nie zostały w żaden sposób udowodnione. Podniósł również, że skarżący jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności tej działalności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja nie narusza prawa, sąd obowiązany jest skargę oddalić. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 marca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004, Nr 39, poz. 353). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie, a brak spełnienia którejkolwiek z nich, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej to świadczenie. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd skupił się przede wszystkim na ustaleniu istnienia przesłanki dotyczącej braku możliwości podjęcia zatrudnienia ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy skarżącego. Bezsporne jest, że S. K. jest osobą pełnoletnią, kontynuującą naukę w Szkole Wojskowej w Z., wobec której nie orzeczono żadnego stopnia niezdolności do pracy. Jak już wspomniano warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy, osiągnięcie przez nią wieku emerytalnego lub nie osiągnięcie wieku umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r., II SA 2538/01, LEX nr 82806). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uznano za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia kontynuowanie studiów niezależnie od systemu - stacjonarnego, zaocznego (wyrok z dnia 26 października 2000 r., II 1088/00, LEX nr 51003); pogląd ten powtórzono w wyroku z dnia 23 sierpnia 2001 r., (II SA 708/01, LEX nr 121936). Skarżący nie spełnił zatem przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wobec niespełnienia przez S. K. przesłanki wieku lub niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w wyroku.