II SA/Wa 1518/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej, Protokolant - Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. S. (ur. [...] lipca 1957 r.) z dnia 28 sierpnia 2003 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a przesłanki te powinny zostać spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący na przestrzeni 46 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 1 miesiąc i 8 dni. Ponadto zatrudnienie podjął on dopiero w 30 roku życia i wykonywał pracę w krótkich okresach, a po wykorzystaniu zasiłku dla osoby bezrobotnej w grudniu 2000 r., do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w maju 2003 r., tj. przez ponad 2 lata, nie został udowodniony żaden okres opłacania składek na ubezpieczenie. Wobec powyższego - w ocenie organu - nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez niego uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Dodał ponadto, że trudne warunki materialne nie stanowią jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 stycznia 2004 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. S. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i uznał powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podał, że przed ustaleniem niezdolności do pracy pozostawał bez pracy jedynie przez 18 miesięcy i w okresie tym nie mógł podjąć pracy z uwagi na bezrobocie. Ponadto w tym czasie był on już chory, a obecnie brakuje mu środków na utrzymanie. Ponadto okres świadczenia przez niego pracy jest dostatecznie długi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji dodając jednocześnie, że ostatni udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień 13 czerwca 2000 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. i w obszernym uzasadnieniu, poza argumentami zawartymi już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że spełnia on - wbrew stanowisku organu - warunki do przyznania świadczenia w trybie wyjątku, zaś art. 83 ustawy nie uzależnia wprost świadczenia w trybie wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego i tak samo nie ma wpływu na jego przyznanie, co do zasady, długość przerw w zatrudnieniu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z dnia 12 października 2005 r., skarżący przedstawiając stosowne dokumenty stwierdził, że jego okres pracy jest dłuższy o około 12 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że M. S. jest całkowicie niezdolny do pracy od maja 2003 r. i nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Bezspornym również jest to, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby skarżącego do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez niego warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że M. S. na przestrzeni 46 lat życia udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 12 lat, 1 miesiąc oraz 8 dni i jest to - wbrew stanowisku skarżącego - okres pracy zdecydowanie nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Nie można również uznać za szczególną okoliczność faktu jego ewentualnej choroby przed wydaniem orzeczenia ustalającego całkowitą niezdolności do pracy, bowiem brak w tym względzie jakichkolwiek dokumentów. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do świadczenia pracy i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie. Stąd też brak owej przesłanki uniemożliwia przyznanie wymienionemu świadczenia w drodze wyjątku. Motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Zgodzić się należy ze skarżącym, że art. 83 ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, jednak - jak już wyżej zaznaczono - brak odprowadzania składek na ubezpieczenie musi być uzasadniony szczególnymi okolicznościami, a takie w rozpoznawanej sprawie nie występują. Niezależnie od powyższego dodać należy, że przedstawione przed Sądem dokumenty i to niezweryfikowane w żadnym stopniu, nie były znane organowi administracji publicznej w dniu wydawania zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżący w toku postępowania administracyjnego nie kwestionował stażu pracy wykazanego przez organ. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Fakt ten może natomiast uzasadniać starania obliczone na uzyskanie stosownych świadczeń z tytułu pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.