II SA/Wa 1518/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi L.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r. poz. 303); zwanej dalej u.r.s.u., odmówił L. D. przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane matce gdy: urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci; zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Podał, że do przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że L.D. pobiera emeryturę w wysokości 1.508,00 zł brutto (1.264,28 zł netto), a zatem w kwocie wyższej od najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1.100 zł brutto (935 zł netto). W związku z tym wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, ponieważ jest uprawniona do emerytury w wysokości co najmniej najniższej emerytury. W ocenie organu wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych, jednak trudno przyjąć, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można przyjąć, że pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania żądanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L.D. zakwestionowała decyzję z [...] kwietnia 2019 r. uznając ją za krzywdzącą. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 3 u.r.s.u., który jest sprzeczny z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W jej ocenie zgodnie z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne oraz nikt nie może być dyskryminowany w życiu społecznym z jakiejkolwiek przyczyny. Zaznaczyła, że należy do matek, które urodziły więcej niż czworo dzieci (piątkę) i była w stanie wychować dzieci i pracując uzyskała emeryturę niewiele wyższą od minimalnej, przez co niezasadnie jest pozbawiana żądanego świadczenia. W związku z powyższym wniosła o przedstawienie przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność art. 3 u.r.s.u. z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Pismem z 18 września 2019 r. skarżąca podtrzymała skargę i wniosła, na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, o skierowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, czy art. 3 ust. 9 oraz art. 7 ust. 1 i 2 u.r.s.u. w zakresie w jakim uzależnia przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego od wysokości świadczenia emerytalnego jest zgodny z: 1. art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. prawem do szczególnej pomocy ze strony państwa dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 3 ust. 9 ustawy wprowadza kryterium ekonomiczne, od którego uzależnione jest przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; kryterium to określa, iż świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury; jednocześnie art. 3 ust. 3 ustawy wskazuje, że świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; uzyskiwanie świadczenia emerytalnego, które w niewielkim stopniu przewyższa wysokość minimalnego świadczenia emerytalnego, tak jak w jej przypadku nie oznacza, iż osoba, która wnioskuje o przyznanie jej świadczenia określonego w ustawie, posiada wystarczające środki utrzymania; ponadto świadczenie określone w ustawie przyznawane jest także osobom, które co prawda nie wypracowały żadnego świadczenia emerytalnego lub wypracowały niższe niż minimalne, ale z uwagi na dochody np. współmałżonka nie znajdują się w niedostatku lub trudnej sytuacji ekonomicznej; w związku z powyższym należy, że wprowadzenie kryterium ekonomicznego, które warunkuje przyznanie świadczenia narusza konstytucyjną zasadę udzielania pomocy ze strony państwa rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej), 2. art. 32 ust. 1 w zw. z art. 33 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zasadą równości, która zapewnia równe traktowanie wszystkich przez władze publiczne oraz równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym, w szczególności równe prawo do zabezpieczenia społecznego (powołany wyżej przepis ustawy dyskryminuje osoby, które uzyskują świadczenia emerytalne wyższe od minimalnego, tj. premiuje osoby, które zrezygnowały z zatrudnienia). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Natomiast w myśl art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325); zwanej dalej P.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 u.r.s.u., zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując zgromadzony w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy należy podzielić stanowisko organu, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącą z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Przepisy u.r.s.u. nie zawierają definicji powyższego pojęcia. Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu jego rozumienia. W ocenie Sądu rację ma organ, że metodą wyjaśnienia spornego pojęcia powinno być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia emerytalnego. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie emerytalne umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, przy czym chodzi tu jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Przyjąć zatem należy, że kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, z późn. zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 7 sierpnia 2000 r., sygn. akt II SA 815/00; 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1112/06; 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14 oraz 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 56/15, dostępne pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, że skarżąca dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania uzyskując świadczenie emerytalne w kwocie 1.264,28 zł netto (1.508,00 zł brutto). Dochód skarżącej przekracza kwotę najniższej emerytury, która w dacie orzekania wynosiła 1.100 zł brutto (komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2018 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent - M.P. z 2018 r., poz. 216) po waloryzacji (komunikat Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 13 lutego 2019 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2019 r), a 935 zł netto. Wobec powyższego należy uznać w niniejszej sprawie, że organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Bezsporne jest bowiem to, że dochód skarżącej przewyższa kwotę najniższego świadczenia emerytalnego. Powyższe skutkuje brakiem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 3 u.r.s.u. Z tego względu zarzut skargi dotyczący naruszenia powołanego przepisu nie może odnieść zamierzonego skutku. Wskazać należy, że organ przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie w sposób prawidłowy, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia (art. 7 K.p.a.). W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś podejmując zaskarżoną decyzję należycie ją uzasadnił czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przepis art. 3 u.r.s.u. uzależnia przyznanie wnioskowanego świadczenia od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, jednak trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Świadczenie z przepisu art. 3 u.r.s.u. nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Stanowisko organu jest zatem prawidłowe. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o przedmiotowe świadczenie przez pryzmat posiadanych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Sąd nie uznał zasadności wniosku skarżącej o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności, stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepisów u.r.s.u., a w szczególności art. 3 ust. 9 oraz art. 7 ust. 1 i 2 u.r.s.u. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć należy, że orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej należy do właściwości Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Brak orzeczenia Trybunału w tym przedmiocie oznacza funkcjonowanie domniemania o zgodności ustawy z Konstytucją (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 listopada 2002 r., sygn. akt V CKN 1493/00, publ. LEX nr 57238). Natomiast skład orzekający sądu administracyjnego, powziąwszy uzasadnione wątpliwości odnośnie konstytucyjności danego aktu, może – w myśl art. 193 Konstytucji RP – przedstawić Trybunałowi stosowne pytanie prawne, jeżeli od odpowiedzi na to pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził jednak istnienia uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej odnośnych przepisów u.r.s.u., które wymagałoby – jak tego oczekiwała skarżąca – wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Skoro zatem w sytuacji skarżącej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów i w kontekście kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 3 u.r.s.u., jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Ponadto Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna skarżącej. W ocenie Sądu, biorąc powyższe pod uwagę, należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił skarżącej przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.