II SA/Wa 1520/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA, Joanna Kube, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2005 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2004 r., którą odmówił przyznania P. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu S. S. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, co oznacza, że szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie prawa do świadczenia w zwykłym trybie, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), muszą odnosić się do osoby zmarłej. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie została wykazana jedna z przesłanek warunkujących uzyskanie świadczenia w trybie wyjątkowym, tj. że przyczyną braku uprawnień zmarłego w zwykłym trybie były szczególne, niezależne od jego woli okoliczności. Prezes ZUS podniósł, że zmarły S. S. przez okres prawie 5 lat przed śmiercią nie podjął zatrudnienia, w związku z którym odprowadzane byłyby składki na ubezpieczenie społeczne. W tym czasie S. S. był osobą zdolną do pracy, nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Odnosząc się do wskazywanej przez skarżącego okoliczności, jaką była choroba [...] zmarłego ojca, Prezes ZUS stwierdził, że tego rodzaju przyczyna niepodejmowania zatrudnienia nie wypełnia dyspozycji przepisu art. 83 ust. 1 ustawy. Podobnie trudne warunki materialne nie są wystarczającą przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z tych przyczyn, w ocenie organu, brak jest powodów przemawiających za uwzględnieniem odwołania P. S. od decyzji, którą odmówiono mu przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji skarżący podniósł, że nieuzyskanie przez zmarłego ojca prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego w zwykłym trybie było niezależne od woli zmarłego. Zmarły ojciec nie był w stanie wykonywać pracy ze względu na chorobę [...]. W przekonaniu skarżącego [...] jest szczególną okolicznością usprawiedliwiającą brak zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą z względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do wydania pozytywnej decyzji konieczne jest jednak spełnienie wszystkich przesłanek ustawowych. Przy tym, w przypadku osób pozostałych po ubezpieczonym, świadczenie jest pochodną uprawnienia ubezpieczonego. Oznacza to, że może być przyznane dziecku wówczas, gdy mogłoby być przyznane ojcu. Tymczasem ojciec skarżącego nie spełniał warunku nieuzyskania prawa do świadczenia na zasadach ustawowych wskutek szczególnych okoliczności. Udowodnił wprawdzie ponad 16-letni okres ubezpieczenia, jednak jego zgon nastąpił prawie 5 lat po ustaniu ostatniego ubezpieczenia. W sprawie brak jest szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Nie jest taką okolicznością choroba [...] zmarłego. Na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za szczególną okoliczność uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z 5 kwietnia 2002 r. II SA 3741/01 Lex 121938). Choroba [...] może być przezwyciężona przez zastosowanie odpowiedniego leczenia. Osoba dotknięta [...], nie podejmując próby wyjścia z nałogu, godzi się na konsekwencje płynące z tego uzależnienia, które dotykają również najbliższe osoby. Skoro zmarły ojciec skarżącego mógł uniknąć negatywnych skutków [...] w drodze leczenia [...], to nie można uznać, że tego rodzaju choroba była od niego niezależna. Skutków [...] nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2000 r. II SA 1936/00 Lex 51005). Niezależnie od powyższego skarżący będąc osobą pełnoletnią nie należy do kręgu osób określonych w art. 83 ust. 1 ustawy, które z uwagi na wiek nie mogą podjąć pracy. Wiek jako przesłanka niemożności podjęcia pracy w rozumieniu analizowanego przepisu, oznacza wiek poniżej 18 lat lub wiek emerytalny (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r. II SA 2538/01 Lex 82806). Z tych przyczyn zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało ją oddalić.