II SA/Wa 1520/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2006 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] r. w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2006 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. We wniosku z dnia [...] stycznia 2006 r. D. F. starała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po swoim mężu – J. F., który zmarł w dniu [...] kwietnia 2002 r., w wieku 50 lat. J. F. legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym, łącznie w rozmiarze 23 lat, 5 miesięcy i [...] dni, a na ostatnie dziesięciolecie okresem 3 lat, 3 miesięcy i [...] dni. D. F. korzystała już z takiego świadczenia na podstawie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2003 r. i z dnia [...] lutego 2004 r. Ostatnia decyzja przyznawała świadczenie do dnia [...] stycznia 2006 r. Lekarz orzecznik ZUS, orzeczeniem z dnia [...] marca 2006 r., stwierdził, iż D. F. jest obecnie częściowo niezdolną do pracy, do dnia [...] marca 2007 r. Organ ustalił, iż D. F. mieszka razem z matką, która pobiera rentę rodzinną. Średni dochód na członka rodziny wynosi około [...] zł. miesięcznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzję uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), to jest brakiem po stronie starającej się o świadczenie całkowitej niezdolności do pracy, albo wieku, który uniemożliwiałby podjecie pracy zarobkowej lub działalności podlegającej ubezpieczeniu społecznemu. W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy, argumentując jak w decyzji poprzedzającej i wskazując nadto na średni dochód w rodzinie D. F. przypadający na osobę – [...] zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wskazywała na orzeczoną niepełnosprawność i trudności w znalezieniu pracy, w szczególności dla osoby częściowo do pracy niezdolnej. Podawała także, iż średnia na osobę w rodzinie jest dużo niższa niż wylicza organ, albowiem poza nią i jej matką mieszka razem z bezrobotnym synem G., który nie ma uprawnień do zasiłku dla bezrobotnych. Podnosiła także bardzo trudną sytuację finansową całej rodziny, swój stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, natomiast na rozprawie pozostawił skargę do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z przyczyn w niej zawartych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Z konstrukcji powyższego przepisu wynika, że osoba, która nie jest całkowicie niezdolna do pracy, albo z uwagi na wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, nie może skorzystać ze świadczenia w drodze wyjątku. Jednakże, podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r., odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – E. N., która uprawnień takich nie miała. Ustalono, że Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – E. N. posiada pełnomocnictwo do wydawania przedmiotowych decyzji, wystawione przez Członka Zarządu ZUS – W. P., umocowaną z kolei do tych czynności przez Prezesa ZUS z prawem do udzielania dalszych pełnomocnictw. Zgodnie z treścią art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że E. N. – Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych pełnomocnictwa do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła skutecznie udzielić W. P. – Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS, w celu dalszego upoważniania innych pracowników, do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w zastrzeżonych w ustawie wyłącznie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.