II SA/Wa 1524/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi P.T. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania stypendium socjalnego oraz nakazania zwrotu niesłusznie pobranego stypendium socjalnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Dziekana [...] Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] października 2015 r., 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] w [...] na rzecz skarżącego P.T. kwotę dwieście (słownie: dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...], na podstawie art. 177 ust. 5 i 6 w związku z art. 199 ust. 4 oraz art. 207 ust. 1 w związku z art. 207 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 527 ze zm.), zwana dalej Psw, oraz z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960- Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm.), dalej k.p.a., § 37 ust. 1 pkt 3 oraz § 42 ust. 2 Zasad przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów [...] (stanowiący Załącznik do Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w sprawie Zasad przyznawania pomocy materialnej dla Doktorantów [...]) po wznowieniu z urzędu, w dniu [...] lipca 2015 r., postępowania w sprawie przyznania stypendium socjalnego P. T. uchylił w całości decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Wydziału Nauk Humanistycznych nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. w sprawie przyznania stypendium socjalnego oraz wezwał P. T. do zwrotu niesłusznie pobranego stypendium socjalnego. W odwołaniu z dnia [...] listopada 2015 r. P. T., dalej skarżący, wskazał, że okoliczność studiowania na Wydziale Lekarskim [...] i uzyskania stopnia doktora była znana organowi, a nadto informował o nich pracownicę uczelni, która stwierdziła, że może pobierać takie stypendium. Podniósł, że nie może ponosić konsekwencji błędnego pouczenia przez organ i wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty stypendium. Prorektor ds. Studenckich i Kształcenia [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] na podstawie art. 104 § 1, art. 107 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 177 ust. 5 i 6 w związku z art. 199 ust. 4 oraz art. 207 ust. 1 i art. 207 ust. 4 Psw oraz § 37 ust. 1 pkt 3 oraz § 42 ust. 2 Zasad przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów [...] (stanowiący Załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w sprawie Zasad przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów [...], po rozpatrzeniu odwołania P. T., utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych [...] z dnia [...] października 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w dniu [...] października 2014 r. został złożony przez P. T. wniosek o przyznanie pomocy materialnej w postaci stypendium socjalnego. Wydziałowa Komisja Stypendialna dla doktorantów Wydziału Nauk Humanistycznych wydała decyzję, w której przyznała stypendium socjalne w kwocie 300 zł od dnia [...] listopada 2014 r. do [...] czerwca 2015 r. W lipcu 2015 r. pracownicy [...] powzięli informację, iż w 2008 r. P. T. uzyskał stopień naukowy doktora nauk medycznych, co poprzedzone było odbyciem przez niego studiów doktoranckich na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu [...]. W związku z powyższym Dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych wszczął z urzędu postępowanie wznowieniowe w dniu [...] lipca 2015 r. i w ramach nadzoru nad Wydziałową Komisją Stypendialną dla Doktorantów Wydziału Nauk Humanistycznych uchylił decyzję Komisji nr [...] z [...] stycznia 2015 r. Organ wskazał, że skoro P. T. odbył już jeden cykl studiów doktoranckich, zakończony uzyskaniem tytułu doktora na Uniwersytecie [...], to nie był uprawniony do pobierania stypendium socjalnego na kolejnych studiach doktoranckich, tj. na I roku studiów doktoranckich w zakresie [...] na Wydziale Nauk Humanistycznych [...]. Zgodnie z art. 184 § 5 Psw "Studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat". Wydziałowa Komisja Stypendialna dla doktorantów podejmując decyzję o przyznaniu pomocy materialnej skarżącemu w formie stypendium socjalnego, nie miała informacji o posiadaniu przez P. T. tytułu naukowego doktora, w związku z czym wydała decyzję niezgodną z przepisami prawa, którą należało usunąć z obrotu prawnego w ramach nadzoru. Organ podkreślił, że nie są słuszne argumenty skarżącego, że został źle poinformowany przez pracowników uczelni, bowiem w przedmiotowej sprawie istotne jest to, że zgodnie z przepisami prawa nie był uprawniony do otrzymania rzeczonego stypendium. Dodatkowo organ wskazał, że oprócz posiadania przez skarżącego stopnia naukowego doktora nauk medycznych, pobierał on stypendium socjalne na innej uczelni w tym samym roku akademickim, co jest bezwzględnie zakazane w ustawie o szkolnictwie wyższym. W myśl bowiem art. 184 ust. 4 Psw w związku art. 199 ust. 4 Psw ,,Student studiujący równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać stypendium socjalne, stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych, zapomogę, stypendium rektora dla najlepszych studentów i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia tylko na jednym, wskazanym przez studenta kierunku studiów". Zgodnie zaś z § 42 ust. 2 Zasad przyznawania pomocy materialnej: "Doktorant zobowiązany jest niezwłocznie zwrócić niesłusznie pobrane świadczenia w kasie bądź na konto Uniwersytetu". Z informacji powziętej z Działu Pomocy Materialnej dla Studentów wynika, że P. T. zwrócił niesłusznie wypłaconą kwotę za stypendium socjalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. T. potrzymał argumentację przedstawioną w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Nadto w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. - sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powołany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, choć z powodów innych niż w niej podniesione. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co skutkuje koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się przy tym, że w przypadku rażącego naruszenia prawa nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1987 r. sygn. akt II SA 2145/86 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego pod red. R. Hausera, Warszawa 1995, str. 337). Stosownie do przepisu art. 207 ust. 1 powołanej ustawy, do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 207 ust. 4 tej ustawy przepis ust. 1 stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. wydanym przez organ I instancji zostało wznowione z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia 2015 r. Wydziałowej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Nauk Humanistycznych, którą organ orzekł o wypłacie na rzecz skarżącego stypendium socjalnego w kwocie 300 zł od dnia [...] listopada 2014 r. do [...] czerwca 2015 r. Podstawą wznowienia postępowania była przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nie znanych organowi, który wydał decyzję. W przedmiotowej sprawie było to ukończenie przez skarżącego studiów doktoranckich zakończonych uzyskaniem stopnia naukowego doktora na Uniwersytecie [...], o czym organ w dacie wydawania decyzji w dniu [...] stycznia 2015 r. nie wiedział, a która to okoliczność miała istotne znaczenie dla przyznania świadczenia. Tym samym została spełniona przesłanka wznowieniowa i zasadnie organ z urzędu wznowił postępowanie. Zgodnie bowiem z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Należy zaznaczyć, że możliwość wznowienia postępowania z urzędu nie jest ograniczona żadnym terminem. W rozpoznawanej sprawie, czego nie dostrzegł organ II instancji, zaistniały powody do zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Stosownie do ostatniego z wymienionych przepisów organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Z dyspozycji powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. nie może ograniczać się do uchylenia dotychczasowej decyzji, jak uczynił to Dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytetu [...] w decyzji z dnia [...] października 2015 r., a której to nieprawidłowości nie dostrzegł Prorektor tej Uczelni utrzymując ww. decyzję w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Rozstrzygając sprawę w oparciu o art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ winien wydać nową decyzję, którą uchyli dotychczasową decyzję ostateczną i na nowo rozstrzygnąć sprawę. Jest to w istocie jedna decyzja zawierająca dwa elementy. Podjęcie na podstawie wskazanego przepisu decyzji, w której uchyla się dotychczasową decyzję i nie orzeka o istocie sprawy stanowi rażące naruszenie tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2010 r., II OSK 722/09). Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, albowiem decyzja Dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych nie zawiera jednego z koniecznych elementów o jakich mowa w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., a jakim powinno być rozstrzygnięcie sprawy na nowo po uchyleniu decyzji dotychczasowej. Ta nowa decyzja winna więc rozstrzygać sprawę w całości. To z kolei oznacza konieczność wydania nowego merytorycznego orzeczenia w sprawie. Rozpoznając odwołanie Prorektor [...], powinien zastosować art. 138 § 2 k.p.a. i uchylić zaskarżoną decyzję oraz sprawę przekazać organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Tymczasem organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję dotkniętą wadą rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 138 § 1 (bez wskazania pkt 1) k.p.a., czym sam rażąco naruszył przepis art. 138 § 2 k.p.a. Organ nie dostrzegł również, że w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym – wznowieniowym zawarte zostało rozstrzygnięcie nie objęte tym trybem - wezwanie do zwrotu niesłusznie pobranego stypendium socjalnego, co również stanowi rażące naruszenie prawa – pkt 2 decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero, gdy określone świadczenie uznane zostało na podstawie decyzji administracyjnej za nienależnie pobrane. Zatem dopiero wejście do obrotu prawnego decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane, daje podstawę do procedowania w przedmiocie zwrotu tego świadczenia. Zważyć też należy, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnym w tym trybie. Zwrot świadczeń o charakterze publicznoprawnym musi znajdować umocowanie w ustawie i wydawanych na podstawie ustawy w celu jej wykonania przepisach wykonawczych. Inaczej mówiąc o obowiązkach obywateli mogą decydować wyłącznie przepisy ustawowe, tj. przepisy zawarte w aktach o randze ustawy lub w aktach wydanych na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego. Za takie nie można przyjąć § 37 ust. 1 pkt 3 oraz § 42 ust. 2 Zasad przyznawania pomocy materialnej dla doktorantów [...] stanowiący załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Wskazać należy, że Zasady te utraciły moc z dniem [...] sierpnia 2015 r. na podstawie zarządzenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawione rozważania. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 wyroku. W punkcie 2 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.