II SA/Wa 1534/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Specjalista Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi P.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat J.B. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), stanowiącą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. po rozpatrzeniu wniosku P. C. z dnia [...] września 2008 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia 24 lutego 2009 r. P. C. zwrócił się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. Wymieniona decyzja stała się przedmiotem skargi P. C., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 16 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 2026/09, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W ocenie Sądu, organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu [...] lipca 2010 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawca nie spełnił przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabył on uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Organ wskazał, iż w 10-leciu przypadającym przed złożeniem wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia - wnioskodawca udokumentował jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 11 dni tych okresów. Z akt rentowych wynika, że skarżący w latach 1993-1998, 2000-2003, 2004-2005 nie udokumentował żadnego okresu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, a w wymienionych okresach nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy, która istnieje u skarżącego od [...] grudnia 2005 r. Dodatkowo od [...] czerwca 2006 r. jest on niezdolny do samodzielnej egzystencji. Tym samym nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS wyjaśnił ponadto, że podnoszona przez wnioskodawcę trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a obecna niemożność podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia, ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji, jak też trudne warunki materialne, nie stanowią wystarczającego uzasadniania do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia 16 sierpnia 2010 r. P. C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi ZUS. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez niewłaściwą jego wykładnię, naruszenie art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie przez organ, wbrew treści uzasadnienia wyroku WSA, przyczyn, dla których skarżący nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne oraz przyczyn niespełnienia warunku nabycia uprawnień rentowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z powodów odmiennych niż podnosi skarżący. W rozpoznawanej sprawie zarówno zaskarżona decyzja - zapadła na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane z upoważnienia Prezesa ZUS przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych E. N.. Wskazać należy, iż sprawy świadczeń w drodze wyjątku, przyznawanych na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należą do wyłącznej kompetencji Prezesa ZUS. Decyzje w tym zakresie mogą być wydawane z upoważnienia Prezesa ZUS na podstawie art. 268a kpa, a także na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, stanowiącego załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 28, poz. 164). Przepisy te dopuszczają możliwość upoważnienia przez organ administracji publicznej pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu. Zgodnie z art. 127 § 3 kpa do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Uznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jako rodzaj odwołania, należy zapewnić wnioskodawcy niezbędny, zbliżony do obowiązującego w postępowaniu odwoławczym, standard ochrony jego interesów i uprawnień, do których należy obiektywizm i bezstronność. Tym samym przy dwukrotnym rozpoznawaniu tej samej sprawy, należy dążyć do tego aby sprawa rozpatrywana była przez inny skład osobowy (patrz: wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt I OSK 781/10). W związku z powyższym gdy dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 kpa) należy bezwzględnie ocenić, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 kpa. Dokonując tego należy przez pracownika rozumieć osoby zatrudnione w urzędzie organu na podstawie stosunku pracy umocowane do wydawania decyzji z upoważnieniem indywidualnym bądź na mocy przepisów prawa. Wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych, mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 kpa jedną z przesłanek obligatoryjnego wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu jest okoliczność, że brał on udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Celem takiej regulacji było uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym stanowiskiem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy, co może nasuwać wątpliwości co do jego bezstronności oraz obiektywizmu (patrz: wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1164/10). Podkreślić należy, iż wyłączenie pracownika pociąga za sobą jedynie konieczność dokonania zmian osób działających na podstawie udzielonego upoważnienia i nie wpływa bezpośrednio na samą właściwość organu administracji. W przypadku Prezesa ZUS może on, na podstawie art. 268a kpa lub na podstawie § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, upoważnić innego pracownika do wydania decyzji w jego imieniu, jak również on sam może wydać decyzję po rozpatrzeniu tego wniosku. Możliwość korzystania przez Prezesa ZUS z instytucji upoważnienia pracownika do wydania decyzji pozwala na pogodzenie wymogów organizacyjnych z wymogami proceduralnymi, wynikającymi z art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 kpa, zapewniając stronie postępowania poczucie bezstronności i obiektywizmu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (patrz: wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt I OSK 781/10). Tym samym, w ocenie Sądu, Prezes ZUS, rozpoznając w trybie przepisu art. 127 § 3 kpa wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa, polegającego na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która wydała decyzję bezpośrednio ją poprzedzającą. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy. O przyznaniu adwokatowi z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ----------------------- 6