II SA/Wa 1536/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Przemysław Szustakiewicz, Sędzia WSA - Joanna Kube, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), , Protokolant - Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu części pobranej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Komendant Powiatowy Policji w C. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 94 ust. 1 i 2, art. 97 ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. z 2007 r. Dz. U. Nr 43, poz. 277 ze zm.) oraz § 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 – 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów (Dz. U. Nr 131, poz. 1468) oraz art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.), orzekł o zwrocie przez S. S. części pobranej pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w wysokości 4814,40 zł i jednocześnie umorzył kwotę 2144,40 zł, natomiast pozostałą należność w wysokości 2400 zł zobowiązał do wpłacenia do dnia 15 września 2008 r. W uzasadnieniu podał, że skarżący pełnił służbę w Policji od dnia [...] maja 2000 r. Następnie decyzją Komendanta Powiatowego Policji w C. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], przyznano mu pomoc finansową na uzyskanie nieruchomości zabudowanej domem parterowym i budynkiem gospodarczym w miejscowości Ż. [...] w wysokości 15168 zł. Z kolei na podstawie rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji w C. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], z dniem [...] kwietnia 2008 r. został zwolniony ze służby w Policji. W tej sytuacji Komendant Powiatowy Policji decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], orzekł o zwrocie kwoty 4814,40 zł, przy czym umorzył częściowy zwrot pomocy finansowej w wysokości 1814,40 zł, natomiast pozostałą należność w wysokości 3000 zł rozłożył na 15 równych rat w wysokości 200 zł każda, płatnych do dnia 15 każdego miesiąca. W wyniku odwołania, [...] Komendant Wojewódzki Policji decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zatem w tej sytuacji i po dostarczeniu przez skarżącego stosownych dokumentów, należało – zdaniem organu – postanowić, jak w sentencji. Natomiast ustalenie wysokości pomocy podlegającej zwrotowi dokonano w oparciu o § 5 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 – 3 wskazanego już wyżej rozporządzenia, przyjmując liczbę norm zaludnienia określoną w decyzji o przyznaniu pomocy finansowej, tj. 4 normy oraz stawkę tej pomocy w dniu powstania obowiązku jej zwrotu, a zatem 4012 zł na 1 normę zaludnienia. Stąd też 4 normy po 4012 zł wynosi 16048 zł i 30% z tego (10% za każdy rok służby umorzone) daje kwotę 4814 zł. W odwołaniu z dnia 16 sierpnia 2008 r. skarżący wniósł o umorzenie całości kwoty, powołując się na wcześniej opisaną przez siebie trudną sytuacją materialną i rodzinną. Dodał jednocześnie, że wpłacenie przez niego powyższej kwoty jest niemożliwe, a w zaistniałej sytuacji żona podjęła pracę, zaś on sam nie pracuje, bowiem musi zapewnić dziecku ciągłą opiekę. [...] Komendant Wojewódzki Policji decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu obowiązku zwrotu kwoty 2400 zł i ustalił obowiązek zwrotu w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się powyższej decyzji, zaś w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu – powołując się na stan faktyczny opisany w zaskarżonej decyzji – podał, że zważywszy na treść wniosku skarżącego, w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy o finansach społecznych, na które powołał się organ pierwszej instancji, lecz art. 2 § 1 i 2 oraz art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Ponadto organ pierwszej instancji zebrał odpowiednie materiały dotyczące miesięcznych dochodów rodziny i właściwie udokumentował sytuację materialną skarżącego oraz jego rodziny, co wskazuje na trudną sytuację materialną skarżącego, związaną z utratą przez niego pracy i chorobą dziecka. Stąd też było zasadne częściowe umorzenie należności, jednakże nie jest uzasadnione ich umorzenie w całości, bowiem skarżący ma 32 lata i nie przedstawił dowodów na zły stan zdrowia, stąd też istnieją potencjalne możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia i poprawy swej sytuacji materialnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, S. S. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i powołując się na opisany już powyżej stan faktyczny oraz argumenty zawarte we wniosku i na zarzuty z odwołania podał, że organ nie przeprowadził w miejscu zamieszkania żadnego wywiadu środowiskowego, do czego był zobowiązany wytycznymi zawartymi w decyzji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] i skonstatował, że już wcześniej w odwołaniu podniósł, iż nie może podjąć pracy, gdyż opiekuje się dzieckiem wymagającym stałej opieki, a żona musiała podjąć staż, bowiem straciłaby w ogóle prawo wykonywania zawodu. W dalszej części opisał objawy w chorobie dziecka stwierdzając, że musi ono wymagać ciągłej opieki. W odpowiedzi na skargę [...] Komendant Wojewódzki Policji wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Na samym wstępie stwierdzić należy, że stosownie do treści art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn. z 2007 r. Dz. U. Nr 43, poz. 277 ze zm.), policjantowi, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący S. S. na mocy decyzji Komendanta Powiatowego Policji w C. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], otrzymał taką pomoc finansową w wysokości 15168,00 zł. Bezspornym jest również, że na podstawie rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji w C. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...], został on zwolniony ze służby w Policji, którą pełnił od dnia [...] lipca 2000 r. i nie nabył on uprawnień do emerytury, renty policyjnej lub renty na zasadach ogólnych. W tej sytuacji zatem, jest on zobowiązany do zwrotu udzielonej mu pomocy finansowej, bowiem – w myśl § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 października 2001 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego przez policjantów (Dz. U. Nr 131, poz. 1468) – powinność taka spoczywa na policjancie zwolnionym ze służby przed upływem 10 lat od dnia jej rozpoczęcia, z uwzględnieniem okresów służby w Urzędzie Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej, o ile nie nabył uprawnień do emerytury, renty policyjnej lub renty przyznanej na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto nie budzi wątpliwości kwota podlegająca zwrotowi, ponieważ obliczono ją zgodnie ze wskazaniami zawartymi w § 5 ust. 2 – 3 rozporządzenia. Jednakże w myśl zasad ogólnych postępowania administracyjnego, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), a w jego toku stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz są obowiązane prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa, a ponadto świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.). Zaś stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., są zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i według art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać m.in. wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zarówno Komendant Powiatowy Policji w C., jak i [...] Komendant Wojewódzki Policji nie zadośćuczynili opisanym powyżej powinnościom i w konsekwencji przy wydaniu decyzji, naruszenie owych przepisów miało – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżący we wniosku o umorzenie zobowiązania, w sposób szczegółowy i precyzyjny wskazał powody swej prośby. Podał mianowicie, że jego syn cierpi na chorobę [...], a faktem bezspornym jest, iż tego rodzaju schorzenie, mające charakter bardzo rzadkiej choroby [...], uniemożliwia dziecku samodzielną egzystencję, bez żadnych pozytywnych rokowań. Potwierdzają to również inne dokumenty i zaświadczenia załączone w poczet materiału dowodowego sprawy, chociażby orzeczenie o niepełnosprawności. W tej sytuacji zatem, dziecko potrzebuje całodobowej opieki, która wraz z upływem czasu, będzie wymagała jeszcze większego zaangażowania i poświęcenia ze strony osoby opiekującej się dzieckiem. Jak dalej podał skarżący, to on osobiście opiekuje się dzieckiem, bowiem jego żona aktualnie podjęła pracę i była do tego zmuszona, bowiem utraciłaby prawo do wykonywania zawodu, zaś jej wynagrodzenie nie wystarcza nawet na skromne utrzymanie, jeśli się zważy ponadto na konieczność zapewnienia dziecku należytej opieki lekarskiej. Tymczasem zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji, nie odniósł się w jakimkolwiek stopniu do powyższej argumentacji konstatując jedynie w decyzji [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji, że skarżący ma 32 lata, nie przedstawił dowodów na zły stan zdrowia i istnieje potencjalna możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. W ten sposób zatem, zostały naruszone wskazane już wyżej przepisy. I to tym bardziej, że wbrew wskazówce zawartej w decyzji [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] i dotyczącym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, czynność taka nie została w ogóle wykonana przez organ pierwszej instancji, zaś organ drugiej instancji w żadnym stopniu nie ustosunkował się do niewykonania swoich wcześniejszych zaleceń. Nie można wszak wykluczyć, że uzyskana w ten sposób wiedza przez organ, mogłaby mieć wpływ na treść decyzji. Niezależnie od powyższego, organ pierwszej instancji, za podstawę materialnoprawną umorzenia części zaległości podał przepis art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.), zaś [...] Komendant Wojewódzki Policji utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy przyjął jednocześnie w uzasadnieniu, że podstawę tego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r., Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Po pierwsze zatem stwierdzić należy, że treść rozstrzygnięcia pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem decyzji. Po drugie niedopuszczalnym jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji przy jednoczesnej zmianie jej podstawy materialnoprawnej, a po trzecie zaś, organ drugiej instancji zmianę ową dokonał w sposób gołosłowny, bowiem nie uzasadnił jej w żaden sposób. Stąd też Sąd nie jest w stanie ustalić przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji i w konsekwencji zbadać, czy została ona wydana zgodnie z prawem. Powyższe jest istotne z jeszcze innego powodu, a mianowicie przesłanki umorzenia należności zawarte w art. 42 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, różnią się od przesłanek z art. 67a ust. 1 ustawy – Ordynacja podatkowa i w tej sytuacji należy je ocenić, bowiem zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji w żadnym stopniu nie odniósł się do nich. A jest to o tyle istotne, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności zarówno w jednej, jak i w drugiej sytuacji, ma charakter uznania administracyjnego i w opisanej powyżej sytuacji organ w sposób całkowicie niekontrolowany, dowolny i dyskrecjonalny wydał zaskarżone decyzje. Wszak w żaden sposób nie przeanalizował również, czy skarżący – poza hipotetyczną tezą o możliwości zarobkowania – jest w stanie zwrócić sporną należność finansową. Reasumując, procedując na nowo w przedmiotowej sprawie, organ winien wskazać przede wszystkim właściwą podstawę materialnoprawną dotyczącą umorzenia należności i uzasadnić ją w stopniu przekonywającym, a następnie w oparciu o zebrany materiał dowodowy (w tym wywiad środowiskowy), odnieść się nie tylko do aktualnych i prognozowanych możliwości materialnych skarżącego, lecz również do aktualnej sytuacji rodzinnej skarżącego, a w szczególności do konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, którego stan zdrowia – według aktualnej wiedzy medycznej – nie ulegnie poprawie. Innymi słowy mówiąc, rozstrzygnięcie w powyższej sprawie winno być wynikiem wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych i obiektywnej oraz wnikliwej ich oceny, pod kątem zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela, co w konsekwencji winno znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1a i 1c w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.