II SA/Wa 1538/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant apl. prok. Tomasz Nowicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2005 r. sprawy ze skargi B. L. działającej w imieniu i na rzecz małoletnich M., M. i K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2004 r. 2. Stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą dnia [...] maja 2004 r., odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla trojga dzieci B. L. - M., M. i K. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków podstawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Renta rodzinna w trybie wyjątku nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie zostało wykazane, że przyczyną braku prawa do renty rodzinnej są szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność odnosi się do osoby zmarłej. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci w okresie od 1 września 1979 r. do 31 października 2003 r., tj. na przestrzeni ponad 24 lat, udokumentował łącznie z okresem składkowym i nieskładkowym staż pracy wynoszący 16 lat 9 miesięcy i 25 dni. W przedmiotowej sprawie nie uznaje się za szczególną okoliczność, która uniemożliwia nabycie prawa do renty faktu, że ubezpieczony w okresach od 21 stycznia 1998 r. do 4 września 2001 r. oraz od 17 września 2001 r. do 11 sierpnia 2003 r. posiadał przerwę w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wskazanych okresach ubezpieczony był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie była wobec zmarłego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zatem nie istniały, w ocenie organu, przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Odnosząc się do stwierdzeń wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego. Także trudna sytuacja na rynku pracy i problemy z jej znalezieniem nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i żądania jej uchylenia jako niezgodnej z prawem i zasadami współżycia społecznego. Zdaniem skarżącej Prezes ZUS nie podjął niezbędnych działań dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie ocenił w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W szczególności nie uwzględnił, iż zmarły mąż nie wykonywał pracy wskutek szczególnych okoliczności związanych z trudnymi warunkami na rynku pracy oraz zwolnieniem go z zakładu pracy z przyczyn ekonomicznych. Przez cały czas poszukiwał pracy, zmarł nagle w wieku 41 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przytoczone w uzasadnieniach podjętych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarzut nienależytego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych dla rozstrzygnięcia sprawy i w związku z tym naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy, jest zasadny. Przyczyną odmowy przyznania renty w drodze wyjątku było, według organu, niespełnienie jednej z czterech przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a mianowicie stwierdzenie, że powodem nienabycia przez ojca małoletnich uprawnień do renty ustawowej nie były szczególne okoliczności, gdyż za taką okoliczność nie można uznać pozostawanie przez niego bez zatrudnienia w okresach od 21 stycznia 1998 r. do 4 września 2001 r. oraz od 17 września 2001 r. do 11 sierpnia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku na podstawie powołanego wyżej przepisu art. 83 ust. 1, dokonując wykładni tego przepisu w odniesieniu do przesłanek nienabycia uprawnień do renty ustawowej wskutek szczególnych okoliczności podkreślał, że przez szczególne okoliczności należy rozumieć przyczyny niezależne od strony, niezawinione przez nią, a wynikające ze splotu obiektywnych okoliczności z subiektywnymi, ale niewynikającymi ze złej woli osoby zainteresowanej i taką okolicznością może być stan bezrobocia osoby ubezpieczonej nawet przez kilka lat, jeśli wykazała ona należytą aktywność w poszukiwaniu pracy i z przyczyn od niej niezależnych nie mogła znaleźć żadnego zatrudnienia. Niewątpliwie samo zgłoszenie jako przyczyny braku wystarczającego okresu zatrudnienia do nabycia uprawnień rentowych, stanu bezrobocia nie mogłoby być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, lecz ten stan bezrobocia powinien być oceniony w konkretnym stanie faktycznym i całokształcie okoliczności towarzyszących stronie, a w szczególności jej aktywności w poszukiwaniu pracy. Skarżąca podniosła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że jej zmarły mąż nie pracował, ponieważ w żaden sposób, pomimo usilnych starań, nie mógł znaleźć pracy. Zamieszkuje bowiem w takim rejonie [...], gdzie jest duże bezrobocie. Przez 10 lat pracował w [...], lecz w 1993 r. został zwolniony z przyczyn ekonomicznych zakładu pracy. Od tego czasu, zatrudnienie było oparte na umowach czasowych. Przez cały okres pozostawania bez pracy był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Urzędzie Pracy w D. Ostatnim zakładem pacy była [...], gdzie był zatrudniony w ramach [...]. Organ nie zajął się bliżej wyjaśnianiem twierdzeń wnioskodawczyni, które wydają się być wiarygodne, zważywszy na fakt powszechnie znanych trudności na rynku pracy w tym regionie kraju. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach ZUS nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody, dla których ubezpieczony nie mógł wypracować prawa do przyznania renty na zasadach ogólnych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien bliżej wyjaśnić przyczyny przerw w zatrudnieniu E. L. i w jakim stopniu ten stan był spowodowany bezrobociem i niemożnością znalezienia przez niego pracy. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli na podjęcie właściwej decyzji w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.