II SA/Wa 1538/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Anna Mierzejewska Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. znak sprawy [...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. J. od decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. znak sprawy: [...] , o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na mocy art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie, a brak jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez wnioskodawcę uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2010 r. o sygnaturze akt II SA/Wa 1992/09, który uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2009 r. nr [...] , sprawa skierowana została do komisji lekarskiej, która przeprowadziła bezpośrednie badania T. J. i dokonała analizy przedstawionej dokumentacji. W dniu [...] czerwca 2010 r. Komisja lekarska ZUS wydała orzeczenie, w którym ustaliła, że T. J. jest częściowo niezdolny do pracy od grudnia 2000 r. do [...] sierpnia 2010 r. Organ podał, że w toku postępowania ustalono, że T.J. przez ponad 6 lat nie podejmował zatrudnienia, ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym a w latach 1986-1988, 1993-1994, 1996-1999 wystąpiły przerwy w zatrudnieniu. Podkreślono, że we wskazanych powyżej okresach nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia, a zatem przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne niezależne od jego woli, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. ustalono u wnioskodawcy częściową niezdolność do pracy od grudnia 2000 r. do dnia [...] sierpnia 2010 r. Organ podał, że zasadą przyznawania świadczeń, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, jest całkowita niezdolność do pracy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 3 tej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Prezes ZUS wskazał także, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której T. J. wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi T. J. wskazał, że w jego ocenie, orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2008 r., zaliczające go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności jest równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, a tym samym wystarczającym dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy. Skarżący wniósł też o dopuszczenie dowodu z następujących dokumentów: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2008 r, protokół z posiedzenia komisji lekarskiej z dnia [...] kwietnia 2008 r. i opinii sądowo-lekarskiej dla Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2001 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie jest orzeczeniem o niezdolności do pracy, stwierdza bowiem inne okoliczności niż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS i wydawane jest w innym celu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż T. J. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, bowiem nie zostało w stosunku do niego wydane, stosownie do art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. ustalono bowiem u skarżącego częściową niezdolność do pracy od grudnia 2000 r. do dnia [...] sierpnia 2010 r. Skarżący nie osiągnął również wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Brak spełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, wyłącza - w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy - możliwość przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe przesądza o treści rozstrzygnięcia, a podnoszone przez skarżącego okoliczności, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2008 r. zaliczające go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie ma znaczenia dla sprawy. Orzeczenie to bowiem nie jest równoznaczne z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, a tym samym nie jest dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy. Wskazać należy, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, w tym wypadku komisji lekarskiej, tak w zakresie stwierdzającym rodzaj niezdolności ubezpieczonego do pracy, tj. czy jest to niezdolność do pracy całkowita czy jedynie częściowa, jak i datą powstania tej niezdolności do pracy. Z uwagi na zarzuty skarżącego podkreślić należy, iż w postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłączona jest możliwość skorzystania przez organ z orzeczenia o stopniu niezdolności, wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2008 r., a to za sprawą szczególnego trybu postępowania w tych sprawach, uregulowanego w ustawie, w tym w Rozdziale 3 -"Niezdolność do pracy". Z mocy art. 14 ust. 1 tej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji i celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu (art. 14 ust. 2a ustawy), która dokonuje rozstrzygnięcia w formie orzeczenia (art. 14 ust. 2f ustawy). Związanie Prezesa ZUS orzeczeniem komisji lekarskiej (orzeczeniem lekarza orzecznika) oznacza, iż nie może poddawać własnej ocenie prawidłowość tego orzeczenia i odmiennie ustalać rodzaj niezdolności do pracy w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację lekarską. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Zasadnie zatem Prezes ZUS przyjął, że nie została spełniona określona w art. 83 ust. 1 ustawy przesłanka w postaci wystąpienia całkowitej niezdolność do pracy, która jest konieczna do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednocześnie, skoro skarżący nie spełnił podstawowej, a zarazem koniecznej przesłanki ustanowionej w art. 83 ust. 1 ustawy, to tym samym nie spełnił warunków ustawowych, aby mógł uzyskać świadczenie. Okoliczność, iż skarżący jest jedynie częściowo niezdolny do pracy, wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku w trybie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Z powodu braku przesłanki całkowitej niezdolności do pracy nie mogła zapaść pozytywna dla skarżącego decyzja. Brak tej przesłanki spowodował, że trudna sytuacja materialna skarżącego oraz jego własna ocena stanu zdrowia nie mogły wpłynąć na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, podobnie jak i okoliczności z powodu których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym oraz okoliczności będące przyczyną przerw w zatrudnieniu. Ocena zaś zaistnienia w danej sprawie "szczególnych okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest możliwa dopiero w razie spełnienia przesłanki koniecznej do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jaką jest niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz ustalił i wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Na podstawie art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS Prezes ZUS był związany ww. orzeczeniem, nie zaś innymi orzeczeniami, na które wskazywał skarżący. Rolą Sądu jest bowiem w tym przypadku jedynie ocena legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, a nie ocena prawidłowości orzeczeń lekarskich. Skoro zatem w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca skarżącego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącego, trzeba jednak jeszcze raz podkreślić, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej. Jeśli zaś chodzi o wnioskowane przez skarżącego dopuszczenie jako dowodu w postępowaniu następujących dokumentów: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2008 r, protokół z posiedzenia komisji lekarskiej z dnia [...] kwietnia 2008 r. i opinii sądowo-lekarskiej dla Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2001 r., to pozytywne zastosowanie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. dotyczy nie każdego dowodu, lecz dowodu z dokumentu, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją. W rozpoznawanej sprawie dokumenty te znajdują się w aktach administracyjnych i z urzędu były one przedmiotem badania przez Sąd. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.