II SA/Wa 1541/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska, Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2019 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "Prezes ZUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; zwanej dalej: "K.p.a.") w dniu [...] lipca 2018 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.; zwanej dalej: "ustawa o emeryturach i rentach") o odmowie przyznania J. W. świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść art. 83 ust.1 przedmiotowej ustawy i podał, że warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Wnioskodawca na przestrzeni 58 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował 11 lat, 9 miesięcy, 2 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach od 1 stycznia 1979 r. do 31 stycznia 1981 r., od 17 października 2004 r. do 14 maja 2010 r. i od 1 lipca 2011 r. do 4 sierpnia 2015 r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Przerwy w kontynuowaniu zatrudnienia nie były spowodowane stanem zdrowia, ani szczególnymi okolicznościami. Wnioskodawca od 4 sierpnia 2015 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, wcześniej jedynie w okresach od 1970 r. do grudnia 1978 r. ustalono u niego II grupę inwalidzką, a od 15 maja 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. całkowitą niezdolność do pracy, które były przeszkodą w wykonywaniu zatrudnienia. Częściową niezdolność do pracy orzeczono w okresach od maja 1990 r. do listopada 1998 r., od 26 listopada 1999 r. do stycznia 2004 r. i od 1 lipca 2011 r. do 25 października, która jedynie ograniczała, a nie uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Wnioskodawca mieszka z żoną, miesięczny dochód rodziny to świadczenie rehabilitacyjne żony w wysokości 2601,30 zł brutto. Na jedna osobę w rodzinie przypada 1300,65 zł brutto, a zatem wnioskodawca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. zarzucając przewlekłość postępowania, rażącą bezprawność odmowy wypłaty renty w drodze wyjątku przyznanej przez Prezydenta RP z funduszu skarbu państwa i rażącą postawę lekceważenia woli Prezydenta RP, odebranie renty wypadkowej z 2004 r. w okolicznościach popełnienia przez pracowników ZUS, zdaniem skarżącego, przestępstw określonych w art. 156 i art. 231 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1600 ze zm.; zwanej dalej: "K.k."). Skarżący wniósł o natychmiastowa wypłatę należnej renty w drodze wyjątku przyznanej przez Prezydenta RP wraz z zadośćuczynieniem za cierpienia fizyczne i psychiczne w okresie od 2004 r. do chwili obecnej. W skardze skarżący przedstawił również okoliczności związane z jego stanem zdrowia. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...) Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w K.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."). Stosownie do dyspozycji zawartej art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W świetle powyższych przepisów skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania przepisów K.p.a., co wynika z art. 124 przedmiotowej ustawy. Organ podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a. Nie można przy tym zapominać o obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestnicząc w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.). W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzje zostały podjęte po wyjaśnieniu okoliczności, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy na gruncie stosowanego przepisu materialnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach uznaje się zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. W ocenie Prezesa ZUS podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku był niewystarczający okres składkowy i nieskładkowy, a także przerwy w stażu ubezpieczeniowym, trwające w opisanych okresach, z zaznaczeniem, że w okresach tych wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Organ wskazał również, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania. Zdaniem Prezesa ZUS, tak ustalone okoliczności faktyczne nie pozwalają na przyjęcie, że skarżący nie nabył uprawnień do renty w drodze wyjątku wskutek szczególnych okoliczności, a tym samym nie istniały obiektywne przeszkody w podjęciu zatrudnienia w celu zabezpieczenia w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W ocenie Sądu, organ dokonał wnikliwej analizy poczynionych ustaleń z uwzględnieniem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. Zasadnie zatem Prezes ZUS w pierwszej kolejności dokonał ustaleń spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy w odniesieniu do skarżącego. Trafnie też Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa w powołanym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Skarżący nie spełnił dwóch przesłanek. Z akt sprawy nie wynika aby nastąpiło zdarzenie, które na gruncie ustawy emerytalnej uniemożliwiło skarżącemu wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzenia winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że długotrwały okres pozostawania poza ubezpieczeniem (chodzi tu o okres dziesięciolecia przypadającego przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy), bez usprawiedliwienia przyczyn takiego stanu, wyłącza przyjęcie przesłanki szczególnych okoliczności, od której uzależnione jest przyznanie świadczenia w drodze wyjątku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r. o sygn. akt I OSK 2/06, publ. ONSAiWSA 2007/2/44). Opisane wyżej okoliczności mają kluczowy w sprawie charakter i powodują, że niemożliwym jest przyznanie przedmiotowego świadczenia. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji zdrowotnej i bytowej skarżącego, jednak w takim stanie rzeczy wydane w sprawie decyzje należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Jakkolwiek uznaniowość w sprawach dotyczących przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego i nie stwierdził naruszeń prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja poprzedzająca odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.