II SA/Wa 1550/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesorzy WSA Jacek Fronczyk, Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] marca 2006 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] marca 2006 r. i odmówił przyznania małoletniej S. B., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego – matkę D. B. renty rodzinnej po zmarłym ojcu P. B. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wyjaśnił również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia osoby zmarłej. W ocenie Prezesa ZUS zmarły P. B. nie spełniał jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową strony. Z akt sprawy wynika, iż zmarły ojciec dziecka po okresie ustania ostatniego okresu składkowego, jakim była służba wojskowa w styczniu 1991 r., do chwili zgonu w dniu [...] marca 1994 r., tj. przez okres 3 lat i 2 miesięcy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem, a we wskazanym okresie nie był on osobą całkowicie niezdolną do pracy. Nadto organ podkreślił, iż wykazany dochód na jednego członka rodziny przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, a zatem nie została w przypadku dziecka spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej w dniu [...] lipca 2006 r. przez przedstawiciela ustawowego strony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podkreśliła, że znajduje się z córką w trudnej sytuacji materialnej, która nie pozwala jej na godne życie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżący. Zezwala na to treść art.134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie od zarzutów i argumentów obu stron, przede wszystkim zbadania wymaga kwestia, czy Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – E. N. była osobą uprawnioną do wydawania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Brak jest podstaw do uznania, że udzielić pełnomocnictwa do wydania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych E. N. – Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła udzielić członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W. P. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. Nie jest kwestionowane, że E. N., do dnia wydania zaskarżonej decyzji, nie posiadała pełnomocnictwa do wydawania i podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do: 1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach, 2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1. Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w zastrzeżonych w ustawie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu. W związku z powyższym uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna. W konsekwencji również zaskarżona decyzja utrzymująca, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W takiej sytuacji zaistniała konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbyteczne są rozważania w zakresie zarzutów podniesionych w skardze. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.