II SA/Wa 1556/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Protokolant asystent sędziego Mateusz Rogala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: - oddala skargę. E. D. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku. Organ po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. odmówił przyznania świadczenia i następnie decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymał to rozstrzygniecie w mocy. Na skutek skargi sprawę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 12 stycznia 2010 r. w sprawie II SA/Wa 1607/09 uchylił wskazane wyżej decyzje. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na brak ustalenia przez organ daty powstania niezdolności do pracy skarżącej oraz wskazał na nierozważenie przez organ w aspekcie zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności, iż zainteresowana we wrześniu 2008 r. pozostawała w ubezpieczeniu społecznym. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, iż realizując wytyczne zawarte w wyroku Sądu, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. ustalono, iż całkowita niezdolność do pracy E. D. powstała od kwietnia 2008 r. Jednakże mimo tej okoliczności, z uwagi na liczne i długotrwałe oraz nieusprawiedliwione przerwy w zatrudnieniu, brak jest przesłanek do uwzględnienia żądania zainteresowanej. E. D. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podając miedzy innymi, iż przerwy w ubezpieczeniu, na które wskazuje organ, były spowodowane brakiem pracy, jednakże w tych okresach zainteresowana podejmowała pracę bez ubezpieczenia - "na czarno", a zatem nie jest prawdziwe twierdzenie organu, iż zainteresowana stroniła od pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 kpa, uwzględniając art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia 6 sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą. W uzasadnieniu organ wskazał, co następuje: Udowodnione zostały okresy składkowe i nieskładkowe zainteresowanej wynoszące łącznie 14 lat, 10 miesięcy i 24 dni. Są one nieadekwatne do wieku E.D. - 48 lat. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy (kwiecień 2008 rok) na wymagane 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych zostało udowodnione 3 lata, 6 miesięcy i 5 dni tych okresów. Ponadto jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych w okresach od 5 marca 1993 r. do 31 lipca 1995 r., od 16 listopada 1997 r. do 31 lipca 1999 r. oraz od 16 listopada 2001 r. do 18 stycznia 2006 r., tj. przez łączny okres wynoszący ponad 8 lat, wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u E. D. ustalona dopiero od kwietnia 2008 roku. Organ podkreślił, iż z treści wniosku E. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że przerwy w ubezpieczeniu spowodowane były brakiem możliwości znalezienia pracy i w tych okresach zainteresowana podejmowała zatrudnienie bez ubezpieczenia, tzw. "na czarno". W ocenie organu, brak dbałości o ubezpieczenie w trakcie wykonywania pracy "na czarno" był wynikiem powstania przerw w ubezpieczeniu. Świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmie takie zatrudnienie, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Dlatego fakt ten nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego, w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ustawy. Wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych. E. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej z dnia [...] czerwca 2010 r. Podnosiła, iż jest osobą niepełnosprawną, co w praktyce, jako osobę posiadającą jedynie zawodowe wykształcenie, eliminuje ją z rynku pracy. Uważa, iż powinno być jej przyznane świadczenie rehabilitacyjne w 2008 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania niniejszej sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Zawarte w cytowanym przepisie sformułowanie "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty" zarówno praktyka orzecznicza, jak i doktryna odnosi się do ubezpieczonego. Zatem w postępowaniu administracyjnym o świadczenie w drodze wyjątku istotne są przyczyny, dla których ubezpieczony nie opłacał składek ubezpieczenia społecznego i ocena tych przyczyn pod kątem szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak ubezpieczenia w pewnych okresach. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania przez zainteresowanego danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez E. D. uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, a zatem nie wykazano istotnej przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze należy wskazać, iż organ wykonał wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 1607/09, ustalając w drodze dodatkowego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS okres powstania całkowitej niezdolności do pracy. Jednakże dalsze wytyczne Sądu okazały się tu zbędne, wobec przyznania przez samą skarżąca, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 7 lipca 2001 r., okoliczności świadomego świadczenia pracy bez ubezpieczenia. Trafnie wskazuje organ, iż nie można w niniejszym przypadku rozważać zaistnienia szczególnych okoliczności, usprawiedliwiających niespełnianie przez E.D. ustawowych przesłanek do ubezpieczenia, skoro przyczyna braku ciągłości ubezpieczenia i w rezultacie wypracowanie w wieku 48 lat zaledwie nieco ponad 14 lat i 10 miesięcy stażu ubezpieczeniowego, było skutkiem świadomego wykonywania pracy bez ubezpieczenia. Wskazać tu należy, iż instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, której zainteresowana nie dostrzega. Ubezpieczeni opłacają składki, aby korzystać w przyszłości z ubezpieczenia. Skoro skarżąca wykonywała pracę tzw. "na czarno", mogła sama opłacać ubezpieczenie. Skoro tego nie czyniła, uznać należy, iż świadomie pozbawiała się ubezpieczenia. Nie do pogodzenia z zasadą równości byłoby, przyznanie obecnie skarżącej świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do którego świadomie nie chciała się przyłączyć i uiszczać składek. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r. i wcześniejsza z dnia [...] czerwca 2010 r., odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku, są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem ich nieważność. Dlatego, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.