II SA/Wa 1563/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Protokolant Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. 2. stwierdza że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz K. Z. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. znak [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak [...], którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił K. Z. przyznania renty w drodze wyjątku ze względu na stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, że powołany przepis nie może być zastosowany, ponieważ u wnioskodawcy nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Z akt rentowych wynika, że orzeczeniem komisji ZUS z dnia 20 lutego 2009 r. K. Z. nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Dalej organ wskazał, że sprawa była rozpatrywana w trybie nadzoru Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie. Pismem z dnia 1 lipca 2009 r. lekarz inspektor nadzoru orzecznictwa lekarskiego poinformował, że po analizie dokumentacji medycznej zawartej w aktach, uzupełnionej ekspertyzą orzeczniczo-lekarską wydaną przez Instytut Medycyny Pracy w [...] stwierdzono, że orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia 20 lutego 2009 r. ustalające, że nie jest całkowicie niezdolny do pracy jest zgodne z zasadami orzekania o niezdolności do pracy. Dalej organ podkreślił, że zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Jak wynika z powyższego, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżący zakwestionował ustalenia organu, wskazał, że w dniu 2 lutego 2009 r. lekarz orzecznik ZUS uznał go za całkowicie niezdolnego do pracy do 28 lutego 2011 r. i po trzech tygodniach orzeczenie to zostało zmienione. Skarżący podniósł również, że żadne nowe badania nie zostały u niego przeprowadzone. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 , poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Każde inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryteria pozaustawowe, a zatem pozaprawne. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie nie zostały należycie zbadane i w konsekwencji niewłaściwie ocenione. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa – spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 §1 kpa i art. 80 kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że K. Z. świadczenie w drodze wyjątku ze względu na stan zdrowia było przyznawane nieprzerwanie od 2001 r. okresowo. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do 28 lutego 2011 r., a następnie orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS nr [...] nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 2d ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 14 dni od wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia i przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej. O zgłoszeniu zarzutu wadliwości orzeczenia jednostka organizacyjna Zakładu niezwłocznie zawiadamia osobę zainteresowaną. W przedmiotowej sprawie Prezes ZUS skorzystał z tego prawa, natomiast nie wypełnił obowiązku zgłoszenia zarzutu wadliwości orzeczenia lekarza orzecznika ZUS i skarżący nie wiedział, że taki zarzut został zgłoszony, tym samym zostały naruszone podstawowe zasady kpa. Skarżący nie miał możliwości przygotować się do badania prowadzonego przez komisję lekarską. Skarżący twierdzi ponadto, że żadne badania nie zostały przeprowadzone, a jego stan zdrowia się pogorszył, w okresie od 23 lipca 2009 r. do 27 lipca 2009 r. przebywał na leczeniu szpitalnym. Tak więc organ w toku postępowania administracyjnego dopuścił się naruszenia przepisów prawa co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Ponownie prowadząc postępowanie administracyjne organ powinien jeszcze raz dokonać oceny stanu zdrowia skarżącego przez przeprowadzenie badań lekarskich i weryfikację dokumentacji medycznej. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.