II SA/Wa 1564/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2006 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r., odmawiającą L. P. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – zwaną dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, jest możliwe tylko w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę zawartych w tym przepisie przesłanek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że skarżąca została uznana orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2005 r. jedynie za częściowo niezdolną do pracy, a zatem nie spełnia jednej z przesłanek wymienionych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jaką jest całkowita niezdolności do pracy. Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano również, że staż pracy L. P. na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej jest nieadekwatny do wieku skarżącej. Zmiana miejsca zamieszkania jest zależna od woli ubezpieczonego i nie może być uznana za szczególną okoliczność niespełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Natomiast warunki materialne, chociaż brane pod uwagę, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. P. podkreśliła, że decyzja ta narusza jej prawa obywatelskie, a krótki okres ubezpieczenia na terytorium Rzeczpospolitej związany jest z oczekiwaniem na uzyskanie obywatelstwa polskiego oraz odmową wliczenia do stażu pracy okresu zatrudnienia w K. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i powołał się na ustalenia faktyczne oraz prawne zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd rozpoznawał sprawę w trybie uproszczonym w związku z zaistnieniem przesłanek z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując niniejszą sprawę w tym zakresie należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 123 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), organ administracji publicznej w toku postępowania wydaje postanowienia. Dotyczą one poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Do omawianych orzeczeń należą między innymi postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania. Na postanowienia te służy stronie zażalenie. Wynika to jednoznacznie zarówno z ogólnego przepisu art. 141 kpa, jak również z art. 101 § 3 kpa. Zgodnie z treścią art. 101 § 3 kpa, na postanowienia w sprawie zawieszenia postępowania służy stronie zażalenie. Sformułowanie "w sprawie zawieszenia postępowania" odnosi się nie tylko do zawieszenia postępowania administracyjnego, ale również do odmowy jego zawieszenia, podjęcia zawieszonego postępowania oraz odmowy podjęcia zawieszonego postępowania. Inne rozumienie powyższego zwrotu prowadziłoby do pozbawienia strony postępowania administracyjnego jej praw procesowych, a nie było to intencją ustawodawcy. Każde tego rodzaju orzeczenie zapada zatem w procesowej formie postanowienia, od którego stronie służy środek zaskarżenia w postaci zażalenia. Stosownie do treści art. 126 kpa, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2 - 5 oraz art. 109 - 113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie – również art. 145 - 152 oraz art. 156 - 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158, wydaje się postanowienie. "Odpowiedniość" odesłania w art. 126 kpa do art. 109 tego Kodeksu w kwestii doręczania i ogłaszania postanowień polega na tym, iż postanowienia są wydawane w formie pisemnej i doręczane ich adresatom (stronom i innym uczestnikom postępowania), gdy służy od nich środek zaskarżenia – zażalenie. Odpowiednie stosowanie do postanowień przepisu art. 110 kpa oznacza natomiast, że postanowienie podlegające doręczeniu lub ogłoszeniu wchodzi do obrotu prawnego dopiero z chwilą jego doręczenia lub ogłoszenia adresatowi. Stosownie do treści art. 143 kpa wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia. Organ, który wydał zaskarżone postanowienie w uzasadnionych przypadkach może jednak wstrzymać wykonanie tego aktu na wniosek wnoszącego zażalenie lub z urzędu. Unormowanie, że postanowienie może podlegać wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia zażalenia nie zwalnia organu od obowiązku pouczenia adresata postanowienia o terminie i trybie złożenia omawianego środka zaskarżenia. Brak pouczenia przez organ o prawie wniesienia zażalenia stanowi rażące naruszenie praw procesowych strony postępowania administracyjnego. Zasada prawa do procesu, która jest jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyraża się bowiem właśnie w przyznaniu jednostce prawa do obrony jej interesu prawnego poprzez zagwarantowanie prawa do obrony za pomocą środków zaskarżenia. W każdym zatem przypadku, gdy przepisy prawa przewidują możliwość zaskarżenia orzeczenia – strona powinna być o tym prawidłowo pouczona, tak aby mogła z tego prawa skorzystać. Obowiązek udzielenia przez organ takich informacji wynika między innymi z dyspozycji art. 9 kpa. Podkreślić również należy, że w czasie zawieszenia postępowania administracyjnego organ może, stosownie do treści art. 102 kpa, podejmować jedynie czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego. Natomiast gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. (art. 97 § 2 kpa). W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszył zasady określone w powołanych wyżej przepisach. Organ ten postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. zawiesił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku L. P. z uwagi na toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w S. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił L. P. przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ rozstrzygnął zatem sprawę merytorycznie, mimo że postępowanie w tej sprawie nie zostało podjęte. Z powyższych względów uznać należy, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie art. 97 § 2, art. 101 § 3, art. 9 , art. 126 i art. 143 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Mimo, że decyzja dotknięta była wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., utrzymał poprzednie rozstrzygnięcie w mocy. Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rażąco naruszył zatem także art. 127 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.