II SA/Wa 1564/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej, Protokolant - Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku R. P. (ur. [...] 1944 r.) z dnia [...] kwietnia 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie u skarżącego występują przerwy w ubezpieczeniu od [...] 1974 r. do [...] 1976 i od [...] 1982 r. do [...] 1997 r., zaś ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] 2000 r., przy czym w okresie od [...] grudnia 2003 r. do września 2004 r. była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Natomiast wiek emerytalny osiągnął dopiero w dniu [...] 2009 r. i fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania emerytury w drodze, a tym samym – zdaniem organu – nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiłyby skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i spełnienie warunków wymaganych do nabycia świadczenia w trybie zwykłym, bowiem nie orzeczono wobec niego, poza opisanym już wypadkiem, całkowitej niezdolności do pracy. Natomiast same trudne warunki materialne nie są okolicznością wystarczającą do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, R. P. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i podniósł, że tych samych argumentów użyto przy odmowie przyznania mu świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym, zaś aktualnie – po wypadku – jest inwalidą z całkowitą niezdolnością do pracy, a poprzednio był zarejestrowany jako bezrobotny. W tej sytuacji pozostaje beż środków do życia, będąc na utrzymaniu swojej 87-letniej matki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji – podał, że skarżący posiada łącznie udowodniony okres zatrudnienia wynoszący 19 lat [...] miesięcy i [...] dni i jest to okres nieadekwatny do wieku, a przerwy w zatrudnieniu występują ponadto w okresach od dnia [...] września 2000 r. do [...] grudnia 2003 r. i od [...] października 2004 r. do osiągnięcia wieku emerytalnego w dniu [...] 2009 r. Natomiast ostatnim orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2007 r. ustalono częściową niezdolność do pracy do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego. Natomiast sam fakt zarejestrowania się jako bezrobotny, nie może stanowić szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. P. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją i w uzasadnieniu powołał się na te same zarzuty, co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), który stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego i są finansowane z budżetu państwa (vide: art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten bowiem posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie, przy czym pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają bowiem cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mianowicie 1.) dotyczy osoby ubezpieczonej lub pozostałego po ubezpieczonym członka jego rodziny, 2.) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami 3.) ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub ze względu na wiek 4.) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, przy czym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznając powyższe świadczenie, musi stwierdzić występowanie wszystkich czterech powyższych przesłanek łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Jednocześnie wskazać należy, że ustalenie istnienia wskazanych przesłanek musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), jak również jest on zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw oraz obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej zaś sprawie skarżący niewątpliwie znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji osobistej i materialnej, jednakże organ – w ocenie Sądu – prawidłowo ustalił, stosując w sposób należyty wskazane powyżej reguły postępowania, że skarżący R. P. nie spełnił jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie nie wykazał szczególnych okoliczności uniemożliwiających mu spełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Słusznie bowiem organ zauważył, że udowodniony przez skarżącego okres składkowy w wymiarze 19 lat [...] miesięcy i [...] dni w całym okresie aktywności zawodowej wynoszącym przeszło 52 lata (z wyłączeniem okresu całkowitej niezdolności do pracy), jest zdecydowanie za krótki i niczym nieusprawiedliwiony. Ponadto trudna sytuacja na rynku pracy, przy braku wykazanej przez skarżącego w sumie jakiejkolwiek aktywności w jej poszukiwaniu poza formalnym zarejestrowaniem się, nie zasługuje – zdaniem Sądu – na uwzględnienie, bowiem w przeciwnym razie sporne świadczenie straciłoby swój wyjątkowy i szczególny charakter, stając się regułą. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty i dodać w tym miejscu należy skarżącemu, że świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.