II SA/Wa 1566/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, WSA Adam Lipiński, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi G.N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy poznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r., którą odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz M.N., reprezentowanej przez matkę - G.N.. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że wszystkie warunki wymienione w przytoczonym wyżej przepisie muszą zostać spełnione łącznie oraz że szczególne okoliczności o jakich mowa, należy odnosić do osoby zmarłej, jako że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby tej osobie. W ocenie Prezesa ZUS, przeciwko pozytywnemu załatwieniu wniosku p. G.N. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz córki, po zmarłym ojcu, przemawia brak szczególnych okoliczności, na skutek których zmarły nie uzyskałby prawa do świadczeń w trybie zwykłym. Z ustaleń poczynionych przez organ wynika bowiem, że zmarły w okresie 5 lat 11 miesięcy i 3 dni przed śmiercią nie udokumentował żadnego okresu, w którym opłacane byłyby składki na ubezpieczenie społeczne. Ojciec dziecka zmarł w wieku 31 lat. Jego łączny staż ubezpieczeniowy wyniósł 5 lat 5 miesięcy i 24 dni. Powyższe ustalenia faktyczne, przy uwzględnieniu okoliczności, że wobec ojca dziecka nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zdaniem Prezesa ZUS pozwalają stwierdzić, że okres ubezpieczenia wymienionego był nieadekwatny do jego wieku w chwili śmierci i nie wynikało to z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez pełnomocnika p. G.N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2005 r., pełnomocnik r. pr. W.B. zarzucił im rażące naruszenie prawa - art. 7 i 77 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał na wysokie bezrobocie panujące w miejscu zamieszkania zmarłego ojca dziecka. W ocenie pełnomocnika skarżącej, śmierć ojca jest zdarzeniem o cechach szczególnej okoliczności, wykluczającej aktywność zawodową danej osoby. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że warunek szczególnych okoliczności, o jakim mowa w przepisie, ustawodawca odnosi do okresu życia ubezpieczonego, w czasie którego muszą zaistnieć zdarzenia obiektywnie wykluczające możliwość podjęcia zatrudnienia związanego z obowiązkiem odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Śmierć ubezpieczonego, która jest niewątpliwie zdarzeniem definitywnie przekreślającym obowiązek ubezpieczeniowy, nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, szczególna okoliczność uniemożliwiająca uzyskanie przez ubezpieczonego prawa do świadczeń z zaopatrzenia emerytalno-rentowego w trybie zwykłym, to nie dające się przezwyciężyć przeszkody, na skutek których, nawet przy dołożeniu najwyższej staranności, ubezpieczony nie mógłby podjąć zatrudnienia. W rozpoznawanej sprawie okoliczności takie nie występują. Zmarły w wieku 31 lat p. M.A. 11 razy zmieniał miejsce zatrudnienia. Pracował w krótkich okresach czasu, zwykle zaledwie przez kilka miesięcy. W jego zatrudnieniu występowały przerwy w okresach od 12 grudnia 1991 r. do 10 października 1992 r. i od 21 kwietnia 1997 r. do 3 listopada 1997 r. Także przez 5 lat 11 miesięcy i 3 dni przed śmiercią zmarły nie podjął pracy, pomimo iż był zdolny do jej wykonywania. Z akt sprawy nie wynika, aby po ustaniu ostatniego zatrudnienia, tj. po dniu 29 stycznia 1999 r. p. M.A. rejestrował się w charakterze bezrobotnego w celu poszukiwania zatrudnienia. Należy wyjaśnić, że wysokie bezrobocie w miejscu zamieszkania osoby ubezpieczonej, samo przez się, nie może być uznane za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą spełnienie warunków do uzyskania prawa do świadczeń w zwykłym trybie, o ile nie zostanie udowodnione, że bezrobotny systematycznie poszukiwał pracy, której jednak nie uzyskał z braku jakiejkolwiek oferty zatrudnienia. Dlatego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.