II SA/Wa 1575/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r., Dz. U. Nr 39, poz. 353 z ze zm.), utrzymał w mocy swoja poprzedzającą decyzję z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie przyznania J.J. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 listopada 2012 r. podniósł, iż okolicznością istotną w przedmiotowej sprawie jest fakt, że na przestrzeni 55 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy skarżący legitymuje się ponad 29-letnim okresem pracy, popartym opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Organ nie kwestionuje podnoszonego przez WSA w Warszawie faktu, iż J.J. posiada adekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy. Wystąpienie tej okoliczności nie wystarcza jednak do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, bowiem aby przyznać przedmiotowe świadczenie należy wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Z przebiegu ubezpieczenia wynika, iż ostatnio udowodniony okres składkowy, tj. pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, przypada na dzień [...] czerwca 1997 r. W okresie od ustania ostatniego okresu składkowego do daty powstania niezdolności do pracy, to jest przez okres ponad 10 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Za całkowicie niezdolnego do pracy skarżący został uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2011 r. od dnia [...] listopada 2007 r. Przyczyną nieudowodnienia wymaganego co najmniej 5-letniego okresu ubezpieczenia, przypadającego w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy, nie był zatem stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli zainteresowanego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Zgodnie z art. 57 ust. 2, od mężczyzny, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, nie wymaga się spełnienia warunku powstania niezdolności do pracy w ciągu 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia lub innego okresu wymienionego w art. 57 ust. 1 pkt 3. W obecnym stanie prawnym każda osoba, która stała się niezdolna do pracy po ukończeniu 30 roku życia musi udowodnić, że w ciągu ostatniego 10-lecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy posiada przynajmniej 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w art. 58 ust. 4 ustawodawca zwolnił mężczyznę całkowicie niezdolnego do pracy z warunku udowodnienia 5 lat w ocenianym 10-leciu, w przypadku udowodnienia 30 letniego okresu składkowego. Jednak w niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje. J.J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wraz z decyzją ją poprzedzającą i z ostrożności procesowej, w razie nieuchylenia powyższych decyzji, na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż spełnia przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem wnioskodawca jest/był osobą ubezpieczoną; wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; wnioskodawca nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; wnioskodawca nie ma niezbędnych środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podkreślić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył swoim rozstrzygnięciem zasadę związania organu ustaleniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 898/12. Zgodnie z treścią art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ustaleniami tymi jest związany organ rozpoznający sprawę w wyniku uchylenia przez sąd administracyjny, prawomocnym wyrokiem, poprzednich rozstrzygnięć organu. Ustalenia te są także wiążące sąd administracyjny ponownie rozpatrujący sprawę i sąd ten jest przede wszystkim zobowiązany do oceny realizacji przez organ wytycznych zawartych w poprzednim wyroku. W uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 898/12 wskazano, iż brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanych przez niego składek emerytalnych. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma więc to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Doniosłość problematyki rozmiaru stażu ubezpieczeniowego podkreślił sam ustawodawca w przepisie art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odstępując od wymogów określających okresy powstania niezdolności do pracy oraz od wymogu powstania jej nie później niż w ciągu osiemnastu miesięcy od ustania tych okresów w stosunku do ubezpieczonych, którzy udowodnili okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Uwypuklić należy okoliczność, iż Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05 jednoznacznie stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 omawianej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy odwołał się do sprawiedliwościowego aspektu inicjatywy ustawodawczej dotyczącej zmiany art. 57 ustawy przez dodanie ust. 2 i polegającej na przeniesieniu sytuacji osób z długim stażem ubezpieczeniowym i całkowicie niezdolnych do pracy, ze statusu ubiegających się o świadczenie przyznawane na zasadzie wyjątku (na podstawie uznania Prezesa ZUS), do statusu osób mających prawo podmiotowe do renty. Co prawda art. 57, jak i art. 58 przedmiotowej ustawy dotyczą rent przyznawanych na zasadach ogólnych, tym niemniej, dokonana przez Sąd Najwyższy wykładnia stanowi generalną wskazówkę, możliwą do zastosowania także w odniesieniu do rent przyznawanych w drodze wyjątku, w szczególności z uwagi na podnoszony przez Sąd Najwyższy aspekt sprawiedliwościowy dokonywanych zmian przepisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 listopada 2012 r. podkreślił, iż J.J. posiada przeszło 25-letni okres ubezpieczenia i została także wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W świetle powyższych rozważań spełnia więc kryteria uzasadniające przyznanie mu dochodzonego świadczenia. Byłoby to zgodne z wyżej powołanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, a także z punktu widzenia zasad sprawiedliwości społecznej. Tymczasem niezależnie od powyższego wywodu, organ usiłuje w uzasadnieniach decyzji (zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] marca 2013 r.), podjętych w wyniku tego wyroku, dokonać ponownej analizy prawnej i faktycznej niniejszej sprawy, polemizując z treścią wytycznych zawartych w uzasadnieniu powyższego prawomocnego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpatrując skargę od podjętych w taki sposób decyzji (to jest decyzja z dnia [...] marca 2013 r. i utrzymująca nią w mocy decyzja z dnia [...] lipca 2013 r.) za zbędne uważa podejmowanie jakiejkolwiek polemiki z ustaleniami zawartymi w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Organ jest wprost związany wytycznymi i musi je zrealizować. Niedopuszczalne jest natomiast jeszcze ponowne przedstawianie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych własnego poglądu w niniejszej sprawie, skoro pogląd ten został już wcześniej nieuwzględniony prawomocnym wyrokiem. Naruszenie przez organ przepisu art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wprost obliguje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do uchylenia podjętych z takim naruszeniem decyzji i ponowne nakazanie Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykonanie wytycznych zwartych w wyroku z dnia 7 listopada 2012 r. Wskazując na wyżej opisane uchybienie organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na zasadzie art. 145 § 1 pkt c i art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.