II SA/Wa 1575/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Andrzej Góraj (sprawozdawca) Sędzia WSA – Danuta Kania Sędzia WSA – Iwona Maciejuk Protokolant – specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2016 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] lipca 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania W.B. świadczenia specjalnego w trybie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawca, w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, udowodnił jedynie 3 lata, 10 miesięcy i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ustalił też, że strona, na 62 lata życia, łącznie posiada 21 lat, 4 miesiące i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organ stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, usprawiedliwiające brak wypracowania stosownych okresów, uprawniających do renty w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji została ustalona u strony dopiero od września 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał również, iż wnioskodawca nie spełnia drugiego z kryteriów wymienionych w powyższej normie prawnej, a mianowicie nie wykazał braku niezbędnych środków utrzymania. Dokonując wykładni przedmiotowego pojęcia organ odniósł się do kwoty najniższej emerytury wypłacanej z funduszu, które to świadczenie od marca 2015 r. wypłacane było w kwocie 880,45 zł brutto. Zestawiając zaś wysokość najniższej emerytury, z dochodem przypadającym na jedną osobę w rodzinie wnioskodawcy w kwocie 1006,72 zł doszedł do konkluzji, iż strona posiada niezbędne środki utrzymania. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiódł W.B., wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił organowi naruszenie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013, poz. 1440 ze zm.), a także przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 K.p.a. W uzasadnieniu wskazał, iż obecnie jedynym źródłem utrzymania dla niego i jego żony, stanowi emerytura żony w kwocie 1.415,18 zł netto. Zwrócił również uwagę na fakt, iż zarówno on, jak i jego żona są osobami schorowanymi, muszącymi stale przyjmować szereg drogich lekarstwa, a także regularnie stawiać się na kontrole lekarskie. To zaś generuje dodatkowe, niezbędne koszty utrzymania jakie muszą ponosić. Dodatkowo skarżący na rozprawie podał, iż przebywa obecnie w hospicjum domowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny, czy organ administracji miał podstawy do tego, aby nie uwzględnić wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, organ upatrywał podstaw swojej decyzji m.in. w fakcie, iż dochód miesięczny na jednego członka rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, a tym samym, po stronie wnioskującego nie zachodziła przesłanka "braku niezbędnych środków utrzymania". Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stwierdzić należy, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. W ocenie Sądu, w szczególnych sytuacjach, nie może to jednak być jedynym kryterium zmierzającym do ustalenia, czy wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W celu wyjaśnienia omawianej kwestii, jako niezbędne jawi się odniesienie do konkretnej sytuacji danego przypadku. W związku z tym należy więc zbadać sytuację rodzinną i zdrowotną strony i przez pryzmat wydatków koniecznych do poniesienia przez wnioskodawcę, oraz odnieść się do oceny posiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ nie dokonał takiej szerokiej analizy sytuacji skarżącego. Nie wziął pod uwagę tego, że zarówno strona, jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie jego żona, są osobami w podeszłym wieku. Nadto skarżący jest nie tylko niezdolny do pracy, ale nawet niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wymaga w związku z tym stałej opieki osób trzecich, stałego przyjmowania leków, jak też stałej opieki medycznej. To zaś powoduje konieczność ponoszenie dodatkowych wydatków. Nie bez znaczenia jest także fakt, iż zdiagnozowana u skarżącego choroba ujawniła się w chwili, gdy pozostawał on w zatrudnieniu. Niemożność podjęcia dalszego zatrudnienia przez skarżącego w celu wypracowania uprawnienia do świadczenia w trybie zwykłym, oraz stan zdrowia w jakim się znajduje, wynikała więc z przyczyn od niego niezależnych. W świetle powyższego, fakt przekroczenia przez skarżącego dochodu określonego przez pryzmat najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym nie sprawia, że można przyjąć wprost, iż posiada on niezbędne środki utrzymania. Co zaś się tyczy kwestii braku wypracowania przez skarżącego okresów składkowych w wymiarze adekwatnym do jego wieku, to uznać należało, że konkluzja organu o braku okoliczności szczególnych uniemożliwiających powyższe, była przedwczesna. Organ nie dokonał bowiem żadnych ustaleń co do rodzaju schorzenia, na które cierpi wnioskodawca i które stało się przyczyną uznania go za niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, pod kątem chociażby nagłości jego pojawienia się. Nie ustalił, czy (a jeśli tak, to od kiedy), strona mogła odczuwać objawy chorobowe, i czy mogło to w jakikolwiek sposób wpływać na szanse skarżącego w znalezieniu zatrudnienia. Na marginesie należało również zwrócić uwagę na fakt, że skarżący nie uchylał się od współtworzenia Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przez ponad 21 lat współuczestniczył w gromadzeniu w nim środków na własną emeryturę, czy rentę. Powyższe sprawia zaś, iż argument organu o niesprawiedliwości ewentualnego przyznania stronie dochodzonego świadczenia, jawi się w realiach faktycznych sprawy jako chybiony. W tym stanie sprawy, uznając, iż skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby uwzględniając stanowisko Sądu zaprezentowane w przedmiotowym uzasadnieniu, dokonać szczegółowej analizy wniosku strony, również przez pryzmat jej stanu zdrowia i koniecznych do ponoszenia wydatków.