II SA/Wa 1580/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Janusz Walawski (spr.), Maria Werpachowska, Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku w sprawie przetwarzania danych osobowych oddala skargę Generalny Inspektor Danych Osobowych, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie skargi K. W. na przetwarzanie jego danych osobowych i danych osobowych jego małoletniej córki M. W. przez Sąd Okręgowy w K. z siedzibą w K. oraz Sąd Okręgowy w K. z siedzibą w K., w dniu [...] sierpnia 2017 r. wydał decyzję nr [...],[...],[...], którą odmówił uwzględnienia wniosku. Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że stosownie do art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 922), przez administratora danych rozumie się organ, jednostkę organizacyjną, podmiot lub osobę, o których mowa w art. 3, decydujące o celach i środkach przetwarzania danych osobowych. W niniejszej sprawie administratorami danych skarżącego i jego córki przetwarzanych w związku z prowadzonymi postępowaniami jest Sąd Okręgowy w K. oraz Sąd Okręgowy K. Przetwarzanie danych osobowych jest zgodne z prawem, gdy administrator danych legitymuje się posiadaniem co najmniej jednej spośród wymienionych w art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych materialnych przesłanek. Podstawą przetwarzania danych osobowych skarżącego i jego córki przez powyżej określone sądy jest art. 23 ust. 1 pkt 2 (dane zwykłe) i art. 27 ust. 2 pkt 2 (dane wrażliwe) ustawy o ochronie danych osobowych w związku z prowadzonymi postępowaniami z udziałem skarżącego i jego córki w celu sporządzenia opinii przez Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów przy Sądzie Okręgowym w K. Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1418), Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw zdrowia i ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, ustala, w drodze zarządzenia standardy metodologii opiniowania dla zespołów. Na podstawie tego przepisu Minister Sprawiedliwości w dniu 1 lutego 2016 r. wydał zarządzenie (Dz. Urz. MS z 2016 r. poz. 16), którego załącznikiem są Standardy Metodologi Opiniowania w Opiniodawczych Zespołach Sądowych Specjalistów. Zgodnie z pkt 9 ppkt 9.3 tego załącznika, materiały pochodzące z badania stanowiące podstawę wydania opinii, nie mogą być udostępniane osobom badanym. W związku z powyższym, nie można stwierdzić, aby w dniu wydawania niniejszego rozstrzygnięcia istniał stan naruszenia prawa, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, który skutkowałby wydaniem decyzji zobowiązującej Sąd Okręgowy w K. do przywrócenia stanu zgodnego z prawem w zakresie żądania skarżącego o udostępnienie mu materiałów stanowiących podstawę wydania opinii przez OZSS przy Sądzie Okręgowym w K. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, na wniosek osoby, której dane dotyczą, administrator danych jest obowiązany, w terminie 30 dni, poinformować o przysługujących mu prawach oraz ustalić, odnośnie jej danych osobowych, informacji, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1-5a. W myśl zaś ust. 2 tego przepisu, na wniosek osoby, której dane dotyczą, informacji, o której mowa w ust. 1, udziela się na piśmie. Na mocy art. 32 ust. 1 pkt 1-5a ustawy o ochronie danych osobowych, każdej osobie przysługuje prawo do kontroli przetwarzania danych, które jej dotyczą, zawartych w zbiorach danych, a zwłaszcza prawo do: 1) uzyskania wyczerpującej informacji, czy taki zbiór istnieje, oraz do ustalenia administratora danych, adresu jego siedziby i pełnej nazwy, a w przypadku gdy administratorem danych jest osoba fizyczna - jej miejsca zamieszkania oraz imienia i nazwiska; 2) uzyskania informacji o celu, zakresie i sposobie przetwarzania danych zawartych w takim zbiorze; 3) uzyskania informacji, od kiedy przetwarza się w zbiorze dane jej dotyczące, oraz podania w powszechnie zrozumiałej formie treści tych danych; 4) uzyskania informacji o źródle, z którego pochodzą dane jej dotyczące, chyba że administrator danych jest zobowiązany do zachowania w tym zakresie w tajemnicy informacji niejawnych lub zachowania tajemnicy zawodowej; 5) uzyskania informacji o sposobie udostępniania danych, a w szczególności informacji o odbiorcach lub kategoriach odbiorców, którym dane te są udostępniane; 5a) uzyskania informacji o przesłankach podjęcia rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 26a ust. 2; Obowiązek informacyjny przewidziany w art. 33 ustawy o ochronie danych osobowych ma na celu zapewnienie osobom, których dane osobowe są przetwarzane, dostępu do informacji o okolicznościach ich przetwarzania. Sąd Okręgowy w K. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. udzielił skarżącemu informacji, że jego wniosek nie mieści się w zakresie wskazanym w art. 32 ust. 1 pkt 1-5a ustawy o ochronie danych osobowych. Podkreślić należy, że chęć wglądu w dokumenty, czy jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, w dokumentację zgromadzoną przez OZSS w K., nie jest tożsame z uzyskaniem informacji z zakresu art. 32 ust. 1 pkt 1-5a ustawy o ochronie danych osobowych. Zgodnie z art. 34 ustawy o ochronie danych osobowych, administrator danych odmawia osobie, której dane dotyczą, udzielenia informacji, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1-5a, jeżeli spowodowałoby to: 1) ujawnienie wiadomości zawierających informacje niejawne; 2) zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa, życia i zdrowia ludzi lub bezpieczeństwa i porządku publicznego; 3) zagrożenie dla podstawowego interesu gospodarczego lub finansowego państwa; 4) istotne naruszenie dóbr osobistych osób, których dane dotyczą, lub innych osób. Biorąc zatem pod uwagę, że zgodnie z pkt 9 ppkt 9.3 Standardów Metodologii Opiniowania w Opiniodawczych Zespołach Sądowych Specjalistów materiały pochodzące z badania stanowiącego podstawę do wydania opinii, nie mogą być udostępniane osobom badanym, to Prezes Sądu Okręgowego w K. miał prawo odmówić udzielenia wnioskowanych informacji. K. W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] sierpnia 2017 r. zarzucają, że została wydana z naruszeniem następujących przepisów: 1) art. 32 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 33 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że prawo dostępu do danych osobowych, której dane te dotyczą (prawo do podania w powszechnie zrozumiałej formie treści tych danych) nie może być zrealizowane poprzez udostępnienie dokumentów zawierających przetwarzane dane; 2) art. 18 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych, poprzez jego niezastosowanie i nie wydanie decyzji administracyjnej nakazującej administratorom danych przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez udostępnienie skarżącemu danych osobowych jego i jego córki, zawartych w dokumentacji zgromadzonej na potrzeby sporządzenia opinii przez Opiniodawcze Zespoły Sądowych Specjalistów (Dawniej Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno – Konsultacyjne); 3) art. 51 ust. 3 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z pkt 9 ppkt 9.3 Standardów Metodologi Opiniowania w Opiniodawczych Zespołach Sądowych Specjalistów stanowiących załącznik do zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lutego 2016 r. (Dz. Urz. MS z 2016 r. poz. 16), poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że przepisy w randze podustawowej (w randze zarządzenia) mogą wprowadzać skuteczne ograniczenia konstytucyjnego prawa obywatela do dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbioru danych, podczas gdy ograniczenie tego prawa mogą wprowadzać wyłącznie przepisy rangi ustawowej. Pełnomocnik skarżącego podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2018 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał wszystkie wnioski, zarzuty i argumenty podniesione w skardze i odniósł się również do stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżona decyzją była odmowa udostępnienia skarżącemu przez Sąd Okręgowy w K. danych osobowych jego i jego małoletniej córki zawartych w materiałach przetwarzanych przez OZSS przy Sądzie Okręgowym w K. oraz odmowa udzielenia informacji odnośnie przetwarzanych przez Sąd Okręgowy w K. danych osobowych skarżącego i jego małoletniej córki zawartych w materiałach przetwarzanych przez OZSS przy Sądzie Okręgowym w K. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 12 pkt 2, art. 22 w zw. z art 23 ust. 1 pkt 2, art. 27 ust. 2 pkt 2 i art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 922). Zgodnie z art. 8 powyżej powołanej ustawy, organem do spraw ochrony danych osobowych jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, zwany dalej "Generalnym Inspektorem". Natomiast art. 12 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych stanowi, że do zadań Generalnego Inspektora w szczególności należy: 1) kontrola zgodności przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych; 2) wydawanie decyzji administracyjnych i rozpatrywanie skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych; W przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: (1) usunięcie uchybień, (2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, (3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe, (4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, (5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, (6) usunięcie danych osobowych. Z kolei w art. 23 § 1 ustawy o ochronie danych osobowych zostały wymienione przesłanki legalizujące przetwarzanie danych osobowych. Zgodnie z jego treścią przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy: (1) osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę, chyba że chodzi o usunięcie dotyczących jej danych, (2) jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa, (3) jest to konieczne do realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jest to niezbędne do podjęcia działań przed zawarciem umowy na żądanie osoby, której dane dotyczą, (4) jest niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego, (5) jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Powyższa regulacja określa ogólne, materialne przesłanki przetwarzania danych osobowych. Przesłanki te mają charakter generalny, odnoszą się do wszelkich form przetwarzania danych, w tym zarówno do przetwarzania "na własne potrzeby" administratora, jak i "na zewnątrz". Są one co do zasady równoprawne, mają charakter autonomiczny i niezależny, co oznacza, że wystarczy wystąpienie jednej z nich, by przetwarzanie danych mogło być uznane za usprawiedliwione. Oznacza to także, że zgoda osoby, której dane dotyczą, nie jest wyłączną przesłanką przetwarzania danych osobowych. Przepis art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych dopuszcza przetwarzanie danych przewidując dwa wymogi: istnienie odpowiedniego przepisu prawa, który przyznaje podmiotowi uprawnienie lub nakłada na niego obowiązek, oraz niezbędność przetwarzania danych do zrealizowania tego uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z tego przepisu. Wymogi te które powinny być spełnione łącznie. W przypadku, gdy przepis prawa nakłada na podmiot obowiązek przetwarzania danych, nie ulega wątpliwości, że przetwarzanie danych jest dopuszczalne na podstawie art. 23 ust 1 pkt 2 u.o.d.o., jako że przetwarzanie jest wówczas niezbędne do spełnienia obowiązku wynikającego z tego przepisu. Podobnie, gdy chodzi o jednoznacznie określone w przepisach prawa uprawnienie do przetwarzania danych osobowych, przetwarzanie danych jest dopuszczalne, gdyż nie sposób byłoby zrealizować uprawnienia, nie przetwarzając danych. Natomiast w przypadkach, w których z przepisów prawa wynikają określone uprawnienia lub obowiązki niedotyczące wprost przetwarzania danych osobowych, ale do których wykonania potrzebne jest przetwarzanie danych, konieczne jest dokonanie oceny, czy przetwarzanie danych jest niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa (innymi słowy, czy możliwa byłaby realizacja uprawnienia lub spełnienie obowiązku bez przetwarzania danych). Jeżeli na to pytanie o niezbędność przetwarzania danych można udzielić odpowiedzi twierdzącej, to przetwarzanie danych w oparciu o ww. przesłankę uznać należy za dopuszczalne. Zatem nawet, jeżeli przepis prawa nie mówi wprost o przetwarzaniu danych, ale przyznaje podmiotowi uprawnienie, do którego realizacji niezbędne jest przetwarzanie danych, to podmiot ten ma prawo przetwarzać dane na analizowanej podstawie (por. J. Barta, P. Fajgielski, R. Markiewicz "Ochrona danych osobowych. Komentarz.", publ. System Informacji Prawnej LEX 2016). W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (Dz. U. poz. 1418), w sądach okręgowych działają opiniodawcze zespoły sądowych specjalistów, których zadaniem jest sporządzanie – na zlecenie sądu lub prokuratora – opinii w sprawach rodzinnych i opiekuńczych oraz w sprawach nieletnich, na podstawie przeprowadzonych badań psychologicznych lub lekarskich. Zespoły te powstały z przekształcenia dotychczasowych rodzinnych ośrodków diagnostycznyco – konsultacyjnych – z dniem wejścia w życie powyższej ustawy, to jest 1 stycznia 2016 r. Zauważyć należy, że przepisy powołanej ustawy nie wskazują, kto jest administratorem danych osobowych, znajdujących się w dokumentach wytworzonych przez opiniodawcze zespoły sądowych specjalistów. W tym zakresie ma więc zastosowanie art. 7 pkt 4 ustawy o ochronie danych osobowych. Z przepisu tego wynika, że administratorem danych osobowych jest organ, jednostka organizacyjna lub osoba, które decydują o celach i środków przetwarzania danych osobowych. Skoro, jak wskazano wyżej, opiniodawcze zespoły sądowych specjalistów usytuowane są w strukturze organizacyjnej sądów okręgowych, to oznacza, że administratorami danych osobowych znajdujących się w dokumentach wytworzonych przez te zespoły, są właściwe sądy okręgowe. Podkreślenia wymaga, że administrator danych obowiązany jest udzielić żądanych informacje lub odmówić ich udzielenia w sytuacjach przewidzianych w art. 34 ustawy o ochronie danych osobowych. Zgodnie z tym przepisem, administrator danych odmawia osobie, której dane dotyczą, udzielenia informacji, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1-5a, jeżeli spowodowałoby to: 1) ujawnienie wiadomości zawierających informacje niejawne; 2) zagrożenie dla obronności lub bezpieczeństwa państwa, życia i zdrowia ludzi lub bezpieczeństwa i porządku publicznego; 3) zagrożenie dla podstawowego interesu gospodarczego lub finansowego państwa; 4) istotne naruszenie dóbr osobistych osób, których dane dotyczą, lub innych osób. Istotne jest, że odmowa udostępnienia danych osobowych przez administratora danych nie jest dokonywana w formie umożliwiającej zaskarżenie do sadu administracyjnego. Rozstrzygnięcie w tym zakresie podlega jednak - z mocy art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych – kontroli Generalnego Inspektora. Niewątpliwie kwestia udostępnienia danych osobowych znajdujących się w dokumentach wytworzonych przez opiniodawcze zespoły sądowych specjalistów, których administratorem danych jest sąd okręgowy, został wyczerpująco uregulowana w przepisach ustawy o ochronie danych osobowych. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że organem właściwym do kontrolowania legalności działania prezesa sadu okręgowego – w tym zakresie – jest Generalny Inspektor. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, na wstępie stwierdzić należy, że organ w odpowiedzi na skargę trafnie zauważył, że niniejsza skarga został złożona przez pełnomocnika w imieniu skarżącego, ale nie została złożona w imieniu małoletniego dziecka skarżącego, którego przetwarzanie danych osobowych przez Sąd Okręgowy w K. oraz Sąd Okręgowy w K. dotyczy również skarga. W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił, że przetwarzanie danych osobowych skarżącego przez Sąd Okręgowy w K. oraz Sąd Okręgowy w K. jest zgodne z prawem, gdyż zaistniała przesłanka określona w art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych (przytoczony powyżej) oraz przesłanka z art. 27 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, który stanowi, że przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, jest jednak dopuszczalne, jeżeli przepis szczególny innej ustawy zezwala na przetwarzanie takich danych bez zgody osoby, której dane dotyczą, i stwarza pełne gwarancje ich ochrony. Do przetwarzanie danych osobowych skarżącego doszło w związku z prowadzonymi postępowaniami z jego udziałem i udziałem jego małoletniej córki w celu sporządzenia opinii przez OZSS przy Sądzie Okręgowym w K. oraz przez OZSS przy Sądzie Okręgowym w K. Jeżeli chodzi o odmowę udostępnienia danych osobowych skarżącego przez Sąd Okręgowy w K., to odmowa ta znajduje uzasadnienie w pkt 9 ppkt 9.3 załącznika do zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lutego 2016 r. przytoczonego wcześniej. Zgodnie z art. 33 ustawy o ochronie danych osobowych, Na wniosek osoby, której dane dotyczą, administrator danych jest obowiązany, w terminie 30 dni, poinformować o przysługujących jej prawach oraz udzielić, odnośnie do jej danych osobowych, informacji, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1-5a. Na wniosek osoby, której dane dotyczą, informacji, o których mowa w ust. 1, udziela się na piśmie. Obowiązek informacyjny określony w powyżej przytoczonym przepisie ma na celu zapewnienie osobom, których dane osobowe są przetwarzane w zbiorach, dostęp do informacji o okolicznościach przetwarzania ich danych. Nie powinno ulegać wątpliwości, że niewykonanie tego obowiązku jest naruszeniem przepisów ustawy o ochronie danych osobowych w rozumieniu jej art. 18, uprawniającym i zobowiązującym Generalnego Inspektora do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem, a więc w sytuacji określonej w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy - w przedmiocie nakazania administratorowi danych osobowych spełnienia obowiązku informacyjnego, o którym mowa w tym przepisie (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1049/08). Zdaniem Sądu, Sąd Okręgowy w K. prawidłowo uznał, że wniosek skarżącego z dnia [...] lipca 2016 r. nie mieści się w dyspozycji art. art. 32 ust. 1 pkt 1-5a ustawy o ochronie danych osobowych, a chęć zapoznania się z dokumentacją zgromadzoną przez OZSS przy Sądzie Okręgowym w K., nie jest tożsame z uzyskaniem informacji z zakresu tego przepisu. Konkludując stwierdzić należy, że brak było podstaw do uwzględnienia skargi, gdyż Generalny Inspektor wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa w kontekście ustawy o ochronie danych osobowych, a zatem podjęcie przez Generalnego Inspektora decyzji, o jakiej mowa w art. 18 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych byłoby nieuzasadnione. Jednocześnie podać należy, że w ustawie o ochronie danych osobowych brak jest przepisów obligujących administratora danych do udostępnienia dokumentów zawierających dane osobowe. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku.