II SA/Wa 1581/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Asesor WSA Jacek Fronczyk Protokolant Bartosz Piwoński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2005 r. ze skargi J.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), którą odmówił J. C. przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniego syna M. J. (dwojga imion) C. ur [...] stycznia 1989 r. po zmarłym w dniu [...] lutego 2005 r., w wieku 53 lat, ojcu dziecka, B. C.. W uzasadnieniu podał, że niespełnione zostały wszystkie przesłanki określone w powołanym art. 83 ust. 1, uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku dla małoletniego syna skarżącej, po zmarłym ojcu dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. C. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] maja 2005 r., zarzucając naruszenie art. 7 kpa, art. 107 § 3 kpa oraz art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że jest świadoma charakteru przyznawanego świadczenia i jego wyjątkowości. W rozpoznawanej sprawie jednak nie została w pełni zrealizowana zasada wynikająca z art. 7 kpa oraz art. 9 kpa. Fakt, że decyzja ma charakter uznaniowy nie oznacza, że ma charakter dowolny. Zdaniem skarżącej uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się do wskazania, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia, gdyż zmarły mógł podjąć pracę. Uzasadnienie jest lakoniczne i nie odzwierciedla zgromadzonego materiału w sprawie. A mianowicie, czy faktycznie była możliwość podjęcia ze strony zmarłego takich działań, które spowodowałyby powołanie obowiązku ubezpieczenia. Podniosła, że jej małoletni syn, dla którego ubiega się o przyznanie w drodze wyjątku renty po zmarłym ojcu, nie może być uznany za osobę zdolną do zatrudnienia. Jej zdaniem, w zaskarżonej decyzji nie została należycie uzasadniona jej trudna sytuacja materialna. Małoletni jej syn jest w fazie rozwoju fizycznego, co powoduje stały wzrost nakładów na jego utrzymanie, dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącej, ocena tych potrzeb w zaskarżonej decyzji została całkowicie pominięta. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę, pod względem zgodności z prawem, zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę J. C. pod tym kątem, Sąd uznał, że jego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki. ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy-członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniego syna po zmarłym ojcu. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS prawidłowo ustalił, że zmarły w dniu [...] lutego 2005 r. ojciec dziecka skarżącej B. C. legitymował się okresem ubezpieczenia 24 lata 10 miesięcy 3 dni, w tym okresem składkowym 23 lata 8 miesięcy oraz okresem nieskładkowym 1 rok 2 miesiące 3 dni. W ostatnim dziesięcioleciu, licząc wstecz od dnia zgonu, legitymował się okresem ubezpieczenia 4 lata 6 miesięcy i 27 dni. Przez okres ponad 5 lat przed zgonem pozostawał bez zatrudnienia – po dniu 13 października 1999 r. do zgonu w lutym 2005 r. nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem, mimo że w tym okresie z uwagi na stan zdrowia był zdolny do pracy zarobkowej. Alkoholizm bowiem, na który cierpiał zmarły, nie jest okolicznością szczególną, o której mowa w powołanym art. 83 ust. 1, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową zmarłego. Prezes ZUS ustalił także, że skarżąca ma na utrzymaniu dziecko w wieku szkolnym – syna M. i źródłem dochodu tej rodziny jest wynagrodzenie, jakie otrzymuje skarżąca z tytułu zatrudnienia, w kwocie 2.229,40 zł brutto miesięcznie. Rodzina ta nie korzysta z pomocy finansowej z Ośrodka Pomocy Społecznej lub innych form pomocy. Skarżąca wraz z synem mieszka w mieszkaniu własnościowym o pow. 38,60 m2. Sąd uznał, że nie znalazły potwierdzenia zarzuty skarżącej podniesione w jej skardze, bowiem Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonych decyzji przestrzegał reguł procedury administracyjnej, o których mowa w powołanym art. 7, art. 9, art. 77 § 3, art. 80 i art. 107 § 3 kpa i wykazał, że niespełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletniego syna skarżącej, po zmarłym ojcu. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.