II SA/Wa 1583/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), , Protokolant referent Joanna Mazur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. R. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej K. R. Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...], wydaną na podstawie § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady m.st. Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725), § 35 ust. 1, § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 2, § 7 ust. 1 pkt 2, § 32 ust. 1 pkt 1, 3 i 6 w zw. z ust. 8 uchwały nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 14836, z 2020 r. poz. 5791, z 2021 r. poz. 5586, z 2022 r. poz. 3530 i 4666 oraz z 2023 r. poz. 6855 i poz. 12734), dalej "uchwała w sprawie zasad wynajmowania lokali", nie zakwalifikował K. R., dalej również "skarżący", oraz K. R. do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Uchwała ta wydana została w następujących okolicznościach faktycznych: Wnioskiem z dnia [...] lipca 2021 r. skarżący wystąpił do [...] o pomoc mieszkaniową. We wniosku skarżący jako kolejnego wnioskodawcę wskazał matkę K. R., która wspólnie z nim prowadzi gospodarstwo domowe. Rozpatrując ten wniosek Zarząd Dzielnicy [...] uchwałą z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] odmówił udzielenia pomocy mieszkaniowej. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący i jego matka wystąpili z wnioskiem o udzielenie pomocy mieszkaniowej z adresu [...] z uwagi na zbyt mały metraż w zajmowanym lokalu. Ww. lokal składa się z 1 pokoju o powierzchni użytkowej 19,90 m2 , w tym powierzchni mieszkalnej 13,85 m2. Z dokumentów dołączonych do wniosku wynikało, że skarżący posiadał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym ważne do [...] marca 2022 r., jednakże w jego treści znajduje się zapis "nie wymaga prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju". Wnioskodawca dostarczył również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] marca 2025 r. i o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2022 r. Organ podał, że ustalił następujące okoliczności: - K. R. była właścicielem lokalu nr [...] przy ul. [...] (wykupiony od Miasta), który aktem notarialnym w dniu [...] grudnia 2010 r. przekazała w formie darowizny na rzecz córki E. R. (wcześniej [...]) do jej odrębnego majątku. Lokal ten składa się z 2 pokoi i kuchni o powierzchni użytkowej 36,98 m2, w tym powierzchni mieszkalnej 27,12 m2 i położony jest w budynku z windą. Ponadto E. R. wraz z mężem M. J. od 2001 r. są właścicielami lokalu nr [...] przy ul. [...] (wykupiony od Miasta). Wobec powyższego córka stała się właścicielką 2 lokali, w tym jednego wraz z byłym mężem (rozwód orzeczony [...] stycznia 2021 r.), - w 2011 r. K. R. wraz z synem K. R. faktycznie zamieszkała przy ul. [...] na podstawie ustnej zgody właścicieli tj. córki z ówczesnym mężem, natomiast rodzina córki zamieszkała przy ul. [...], - w lokalu nr [...] przy ul. [...] nadal zameldowany jest skarżący i K. R. oraz E. R., natomiast w lokalu nr [...] przy ul. [...] zameldowany jest były mąż córki wnioskodawczyni, który obecnie chciałby zamieszkać w swoim lokalu. Organ wskazał, że K. R. i K. R. spełniają warunki zawarte uchwale w sprawie zasad wynajmowania lokali, jednakże w analizowanym przypadku zastosowanie ma § 32 ust. 1 pkt 6 tej uchwały, zgodnie z którym wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkiwania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych i uwzględnić możliwość zamieszkania wnioskodawców w tych lokalach. Organ podniósł, że córka K. R. aktualnie zamieszkuje sama w lokalu nr [...] przy ul. [...], a zatem w lokalu tym zainteresowani mogą zabezpieczyć swoje potrzeby mieszkaniowe, gdyż norma metrażowa przy zamieszkujących w nim 3 osobach wynosiłaby 20 m2. Ponadto, zdaniem organu, na uwagę zasługuje fakt, iż K. R. przekazując swoją własność córce dobrowolnie doprowadziła do pogorszenia swojej sytuacji mieszkaniowej przenosząc się do lokalu. Na powyższą uchwałę z dnia [...] kwietnia 2022 r. K. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2085/22, stwierdził, że zaskarżona uchwała wydana została z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że organ nie wziął pod uwagę zasadniczej przyczyny, dla której K. R. wystąpił o pomoc mieszkaniową z mieszkaniowego zasobu [...], tj. niepełnosprawności spowodowanej załamaniem stanu zdrowia (udar niedokrwienny mózgu) w 2019 r. Organ pominął okoliczność, że do wniosku z dnia [...] lipca 2021 r. skarżący załączył Kartę informacyjną leczenia szpitalnego w dniach [...] września 2019 r. - [...] stycznia 2020 r. oraz "Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień" wystawione przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] listopada 2020 r. Z orzeczenia tego wynika, że skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] marca 2022 r. Jakkolwiek w orzeczeniu tym stwierdzono, że skarżący nie jest uprawniony do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, to jednak wskazano, że wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto, w ww. Karcie informacyjnej leczenia szpitalnego, w części zatytułowanej Karta fizjoterapii wskazano m.in., że pacjent porusza przy pomocy czwórnoga samodzielnie (stereotyp chodu w dalszym ciągu wymaga poprawy), wymagany jest obecnie wózek, czwórnóg oraz orteza AFO. Sąd zarzucił również, że organ nie rozważył także argumentacji skarżącego zawartej w piśmie z dnia [...] lipca 2021 r. (k. 47 akt sprawy), iż wnioskuje on o przyznanie mieszkania w związku z pogorszeniem stanu zdrowia oraz koniecznością sprawowania opieki przez osobę trzecią. Skarżący podkreślał, że mieszkanie nr [...] przy ul. [...] jest niedostosowane do jego niepełnosprawności. Zdaniem Sądu organ stwierdzając w zaskarżonej uchwale, że skarżący wraz z matką K. R. mogą zabezpieczyć potrzeby mieszkaniowe w lokalu nr [...] przy ul. [...], w ogóle nie rozważył argumentacji podnoszonej przez skarżącego, a popartej dokumentacją z leczenia szpitalnego i fizjoterapii. Jakkolwiek organ odnotował fakt, że skarżący "posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i po przebytym w 2019 r. udarze ma problemy z poruszaniem się, a dodatkowo choruje na serce", jednak nie ocenił tych okoliczności w kontekście możliwości zabezpieczenia jego potrzeb mieszkaniowych w ww. lokalu. W szczególności organ nie rozważył, czy ww. lokal umożliwia zamieszkanie w nim skarżącego mającego trudności z poruszaniem się i korzystającego z wózka inwalidzkiego. Organ wskazał, że ww. lokal jest położony w budynku z windą, ale nie wypowiedział się w pozostałych kwestiach, w szczególności, czy skarżący jest w stanie dostać się do mieszkania i poruszać się w nim na wózku inwalidzkim. W tym zakresie należy zauważyć, iż skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2023 r. podniósł, że "wejście do mieszkania jest wąskie, przedpokój wąski na 70 cm, wózek nie wejdzie (...)". Sąd zwrócił uwagę na treść załącznika nr 2 do uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali "Warunki, jakie musi spełniać lokal wskazywany dla osób niepełnosprawnych, z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb wynikających z rodzaju niepełnosprawności". Sąd stwierdził, że jakkolwiek oczywistym jest, że warunki określone w ww. załączniku mają zastosowanie w przypadku przyznania przez organ konkretnego lokalu z mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy dla osoby z ograniczeniami ruchowymi, to jednak uzasadnienie zaskarżonej uchwały ograniczające się do stwierdzenia, że norma metrażowa dla trzech osób zamieszkujących w lokalu nr [...] przy ul. [...] wynosiłaby 20 m2, a w związku z tym skarżący może zabezpieczyć swoje potrzeby mieszkaniowe w tym lokalu, jest niewystarczające z punktu widzenia spoczywającego na organie obowiązku wnikliwego i rzetelnego rozpatrzenia wniosku o udzielenie pomocy mieszkaniowej. Prawidłowe rozpatrzenie wniosku, jak już wyżej wskazano, wymaga bowiem rozważenia przez organ wszystkich okoliczności sprawy, ustosunkowania się do załączonych do wniosku dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego, niepełnosprawności oraz podnoszonych przez skarżącego argumentów dotyczących barier w codziennym funkcjonowaniu związanych z poruszaniem się na wózku inwalidzkim i koniecznością korzystania z pomocy osób trzecich ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Sąd nakazał ponadto aby organ uzupełnił materiał dowodowy w zakresie stanu zdrowia skarżącego (na rozprawie w dniu 19 października 2023 r. skarżący oświadczył, że nadal jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym) oraz wezwań skierowanych przez byłego męża E. J. do skarżącego i jego matki do opuszczenia lokalu przy ul. [...]. Następnie organ miał dokonać ponownej, wyczerpującej oceny okoliczności faktycznych sprawy mając na względzie procesowe i materialne przepisy ww. uchwały i w sposób jednoznaczny ustalić, czy skarżący wraz z matką spełniają przesłanki do zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej we wnioskowanej formie. Rozpatrując sprawę ponownie Zarząd Dzielnicy [...] powołaną na wstępie uchwałą z dnia [...] lipca 2024 r. ponownie odmówił zakwalifikowania skarżącego oraz K. R. do udzielenia pomocy mieszkaniowej. W uzasadnieniu uchwały organ wyjaśnił, że w celu przeprowadzenia ponownej analizy przedmiotowej sprawy oraz dopełnienia zaleceń Sądu z 10 stycznia 2024 r. skarżący został poproszony o uzupełnienie złożonego wniosku o pomoc mieszkaniową, również o informacje, których wcześniej nie udzielił, a ujawnionych w postępowaniu sądowym, tj. wezwań do opuszczenia i opróżnienia zajmowanego lokalu oraz o przedłożenie informacji o aktualnym stanie zdrowia osób objętych wnioskiem. Ponadto wnioskodawcy zostali zobowiązani do wypełnienie aktualnej deklaracji dochodowej 2- osobowego gospodarstwa domowego wraz z udokumentowaniem wysokości osiągniętego dochodu. Organ podał, że skarżący 29 stycznia 2024 r. złożył deklarację dochodową wraz z zaświadczeniami z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za wymagany okres o wysokości swojej renty i renty rodzinnej swojej matki. W analizowanym okresie wnioskodawcy utrzymywali się z renty otrzymywanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Średni miesięczny dochód 2-osobowego gospodarstwa domowego w badanym okresie 12 miesięcy wyniósł 3 795,02 zł i nie przekroczył kryterium kwalifikującego do najmu lokalu na czas nieoznaczony. Skarżący dostarczył również aktualne zaświadczenie lekarskie z [...] stycznia 2024 r., z którego wynika, że "jest leczony na liczne przewlekłe choroby internistyczne w zakresie różnych układów o dużym stopniu zaawansowania wymaga dodatkowej przestrzeni na zabiegi rehabilitacyjne". Ponadto skarżący przedłożył także orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane [...] lutego 2024 r. na stałe. Organ wskazał, że skarżący do [...] marca 2022 r. posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast organ wydający obecnie obowiązujące orzeczenie, na podstawie przeprowadzonego badania oraz uwzględniając dokumentację medyczną, stwierdził, że naruszenie sprawności organizmu skarżącego uzasadnia zaliczenie do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie według zaleceń lekarza specjalisty, uznano również, że wnioskodawca wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. W orzeczeniu nie wskazano natomiast konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zainteresowany nie został także uprawniony do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Dalej organ wyjaśnił, że została przeprowadzona ocena sytuacji bezpośrednio w miejscu zamieszkania wnioskodawców. Podczas wizji pracowników Wydziału Zasobów Lokalowych w lokalu nr [...] przy ul. [...] w dniu [...] marca 2024 r. skarżący poinformował, że porusza się przy pomocy czwórnoga. W lokalu znajdował się również złożony wózek inwalidzki, jednak skarżący wyjaśnił, że z niego nie korzysta. Organ zwrócił uwagę, że skarżący w prowadzonej korespondencji podkreśla, iż jego stan zdrowia pogarsza się jednak, nie przestawił żadnych dokumentów medycznych świadczących o postępującej zmianie sytuacji zdrowotnej na gorszą. Natomiast bezspornym jest fakt, że skarżący posiadał orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast obecnie zespół lekarzy przyznał umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ponadto organ stwierdził, że w aktach sprawy nie ma dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia K. R., o czym wnioskodawcy wspominają w swoich wystąpieniach. Wydział Zasobów Lokalowych w ostatniej korespondencji skierowanej do skarżącego, tj. piśmie z [...] stycznia 2024 r., zwrócił się z prośbą o udokumentowanie złego stanu zdrowia K. R. Zainteresowani nie przedstawili żadnych zaświadczeń lekarskich. Organ podał, że zgodnie z wytycznymi wskazanymi przez Sąd przedmiotowa sprawa została uzupełniona także o wezwania skierowane przez M. J. do skarżącego, jego matki oraz byłej żony E. R. w celu opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...]. Skarżący w dniu [...] lutego 2024 r. złożył trzy pisma otrzymane od M. J.: "wezwanie" do opuszczenia i opróżnienia przedmiotowego lokalu, które nie zawiera daty, "wezwanie powtórne" z [...] grudnia 2020 r. do opuszczenia i opróżnienia przedmiotowego lokalu, "monit" z [...] stycznia 2021 r. do natychmiastowego opuszczenia lokalu. Organ zwrócił uwagę, że mimo znacznego upływu czasu od skierowanych wezwań, M. J. (właściciel lokalu) nie podjął dalszych czynności zmierzających do odzyskania przedmiotowego lokalu przysługujących właścicielowi lokalu, np. nie wystąpił z pozwem o eksmisję. Następnie organ wskazał, że w prowadzonym postępowaniu sądowym skarżący podkreślał, iż potrzebuje lokalu dostosowanego do swojego stanu zdrowia i wskazuje, że lokal, którego właścicielem jest jego siostra, tj. nr [...] przy ul. [...] nie jest dla niego odpowiedni. Z posiadanych informacji wynika, że lokal nr [...] przy ul. [...] składa się z 2 pokoi i kuchni, wyposażony jest we wszystkie media oraz położony w budynku z windą, a więc dogodnie dla osoby starszej oraz mającej problemy z poruszaniem się. Z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy mieszkaniowej nie wynika, aby skarżący do poruszania się po mieszkaniu korzystał wyłącznie z wózka inwalidzkiego. Zgodnie z kartą informacyjną leczenia szpitalnego (okres pobytu: od [...] września 2019 r. do [...] stycznia 2020 r.) skarżący został wypisany ze szpitala w stanie ogólnym dobrym, samodzielny w większości wykonywanych czynnościach codziennych, poruszający się samodzielnie przy pomocy czwórnoga. Organ wskazał, że lokal nr [...] przy ul. [...] ma powierzchnię użytkową 36,98 m2, w tym powierzchnię mieszkalną 27,12 m2 i zgodnie z obecnie obwiązującymi przepisami zabezpiecza potrzeby mieszkaniowe 3 - osobowego gospodarstwa domowego. Według § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali, przez warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy uznaje się sytuację, w której gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego łączna powierzchnia mieszkalna na osobę zamieszkującą w lokalu wynosi nie więcej niż 10 m2 w przypadku zamieszkiwania 1 osoby w lokalu, a w przypadku zamieszkiwania 2 osób w lokalu nie więcej niż 14 m2, powiększone o dodatkowe 6 m2 na każdą kolejną osobę zamieszkującą w lokalu. Gdyby wnioskodawcy ponownie zamieszkali w przedmiotowym lokalu przekroczone byłoby tzw. kryterium metrażowe określone w § 7 ust. 1 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Przy 3 osobach zamieszkujących w lokalu, za warunki mieszkaniowe kwalifikujące do ich poprawy uznaje się sytuacje, gdy gospodarstwo domowe zamieszkuje w lokalu, którego powierzchnia mieszkalna wynosi nie więcej niż 20 m2 natomiast lokal nr [...] przy ul. [...] ma powierzchnie mieszkalną 27,12 m2. Organ zwrócił uwagę, że lokale o powierzchni i strukturze zbliżonej do lokalu nr [...] przy ul. [...] są przeznaczane na realizację spraw mieszkaniowych 3 - osobowych rodzin oczekujących na pomoc mieszkaniową w Dzielnicy [...]. Dalej organ wskazał, że analizie poddano również stosunki panujące w rodzinie wnioskodawców i ustalono, że E. R. udziela wsparcia i pomocy zarówno matce i bratu. Dowodem czego może być np. aktywna pomoc podczas uzupełniania wniosku o pomoc mieszkaniową. Ponadto w prowadzonej licznej korespondencji wnioskodawcy nie wskazują na brak możliwości zamieszkania z E. R. z uwagi na relacje panujące między członkami rodziny, które wyłączyłyby taką możliwość. Końcowo organ podniósł, że do zakwalifikowania sprawy do realizacji i umieszczenia osoby lub osób w rejestrze gospodarstw domowych oczekujących na pomoc mieszkaniową z zasobu miasta [...], konieczne jest spełnienie wszystkich kryteriów wymaganych obowiązującymi przepisami, nie tylko określonych w § 5 (tzw. kryterium dochodowe) oraz w § 7 ust. 1 (tzw. kryterium metrażowe). W § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały nałożono obowiązek przeprowadzenia szczegółowej analizy uwzględniającej warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwości zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Natomiast zgodnie z § 32 ust. 8 uchwały dodatkowe informacje uzyskane w toku analizy mogą stanowić podstawę odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej. Organ podkreślił, że zakwalifikowanie sprawy do realizacji z pominięciem przesłanek wynikających z § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali byłoby niezgodne z przepisami obowiązującego prawa, zasadami współżycia społecznego oraz zasadami racjonalnego gospodarowania mieszkaniowym zasobem Miasta. Na powyższą uchwałę z dnia [...] lipca 2024 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że zaskarżona uchwała została wydana z rażącym naruszeniem prawa, jest wadliwa pod względem prawnym, merytorycznym i faktycznym. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez: - niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, - szykanowanie osoby niepełnosprawnej oraz stosowaniu wobec skarżącego i jego rodziny przez pracowników urzędu dzielnicy pasywno-agresywnego zachowania, psychicznego nękania oraz stosowania poniżającej komunikacji. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały, jako wydanej z naruszeniem prawa i zasadami współżycia społecznego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że manipulacją jest stwierdzenie, iż w zajmowanym lokalu nie używa wózka. Skarżący stwierdził, że na tak małej powierzchni nie jest to możliwe. Podniósł również, że na ul. [...] mieszka jego siostra i szwagier, który zajmuje pokój oraz korzysta z pokoju przechodniego siostry, tu ma swoje rzeczy, tu odbiera korespondencję, tu też się rozlicza z urzędem skarbowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej uchwale. Organ wskazał również, że powierzchnia mieszkalna lokalu przy ul. [...] umożliwia zamieszkanie w nim nawet 4 osób. W piśmie procesowym z dnia 30 października 2024 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi. Ponadto podniósł, że nie dokonano wizji lokalnej w mieszkaniu przy ul. [...], gdzie mieszka jego siostra z byłym mężem. Skarżący wskazał, że jest tam wąski przedpokój, wąskie ciągi komunikacyjne do łazienki z wanną i ślepej kuchni. Zdaniem skarżącego lokal ten nie spełnia warunków dla osoby niepełnosprawnej, ponieważ nie ma w nim prysznica. W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o: 1. stwierdzenie, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa; 2. uchylenie zaskarżonej uchwały oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia; ewentualnie z ostrożności procesowej wniosła o 3. stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazała, że skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i majątkowej. Skarżący jest osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, schorowaną, niesamodzielną - wymagającą opieki. Obecne warunki lokalowe, ze względu na mały metraż (13,85 m2), uniemożliwiają skarżącemu poruszanie się na czterokołowcu. Skarżący nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, jak i nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć. Pełnomocnik skarżącego podniosła, że analiza wniosku osoby ubiegającej się o pomoc mieszkaniową wymaga szczegółowej analizy, uwzględniającej m.in. ocenę faktycznych warunków mieszkaniowych, stan zdrowia, relacje rodzinne. W trakcie postępowania organ powinien działać praworządnie oraz uwzględnić interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. Postępowanie z zakresu uzyskania pomocy gminy w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powinno być prowadzone z uwzględnieniem m.in. prawdy obiektywnej oraz właściwego wyważenia interesu społecznego i indywidualnego jednostki, albowiem jak wynika z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej organy władzy publicznej są zobowiązane do działania na podstawie i w granicach prawa. Na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącego wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów na okoliczność aktualnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, tj. wyroku sygn. akt [...] z dnia [...] marca 2025 r. wraz z pismem przewodnim, orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2024 r., orzeczeniem o wskazaniu do ulg i uprawnień z dnia [...] listopada 2020 r., opinii na postawie akt sprawy sygn. akt [...]. Sąd odmówił przeprowadzenia dowodów z powyższych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać́ orzeczenia na niekorzyść́ skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Zgodnie z art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę̨ na uchwałę̨ lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność́ tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić należy, że zaskarżona uchwała stanowi akt, o jakim mowa w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465, z późn. zm.). Przepis ten stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Do zaskarżenia tego typu aktów zastosowanie ma art. 53 § 2a p.p.s.a., który stanowi, że w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowiły przepisy uchwały nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836, z późn. zm.), dalej "uchwała w sprawie zasad wynajmowania lokali". Uchwała ta wydana została na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725, z późn. zm.), dalej: "ustawa o ochronie praw lokatorów". Z art. 21 ust. 3 pkt 5 ww. ustawy wynika, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać́ tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i o najem lokali socjalnych oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 stycznia 2017 r, wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 2151/16 wyraźnie wskazał, że z przepisów uchwały nr LVIII/1751/2009 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lipca 2009 r., a także z przepisów art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy o ochronie praw lokatorów oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, niewątpliwie wynika obowiązek, w sprawach wniosków o zawarcie umowy najmu i zamianę lokalu należącego do mieszkaniowego zasobu gminy, podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W trakcie postępowania organy powinny także działać́ praworządnie oraz uwzględniać interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. W tym kontekście, pamiętając, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także art. 7 k.p.a. Stanowisko to należy odnieść do spraw rozstrzyganych przez Zarządy Dzielnic m.st. Warszawy na podstawie aktualnie obowiązującej regulacji prawnej, tj. uchwały nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. Choć zatem w sprawie niniejszej nie mają zastosowania przepisy k.p.a., to postępowanie z zakresu uzyskania pomocy gminy w zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powinno być prowadzone, jak wskazano to już wyżej, z uwzględnieniem m.in. zasady prawdy obiektywnej oraz właściwego wyważenia interesu społecznego i indywidualnego jednostki. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (zob. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2025/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem organu jest zatem uwzględnienie i wszechstronne rozważenie przy rozpatrywaniu sprawy wszystkich okoliczności, które mogą mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Nakaz poddania szczegółowej analizie wymienionych w uchwale okoliczności, pozostaje w korelacji z zawartą w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, z której wynika dla organu nakaz podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przy czym szczegółowa analiza, do przeprowadzenia której obowiązany jest organ, powinna polegać na "sumiennym zgłębianiu, docieraniu do sedna rzeczy, dociekliwości" (por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczak, PWN 1983, hasło "wnikliwie"). Organ zobowiązany jest zatem do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. W świetle przedstawionych wyżej poglądów, wskazać należy, że obowiązkiem Zarządu Dzielnicy [...] wydającego zaskarżoną uchwałę było podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu indywidualnego i społecznego. Czynnościami niezbędnymi są czynności odnoszące się do okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że efekt powyższych działań organu powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu uchwały. Uzasadnienie powinno prezentować zarówno stanowisko organu odnośnie do ustaleń faktycznych, jak też jego wnioski wysnute z analizy faktów przez pryzmat stosownego przepisu prawa materialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2567/20). Za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do takich skutków, które nie mogą zostać zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym, a które wpływają na treść uchwały lub zarządzenia. Takim uchybieniem jest między innymi naruszenie przepisów prawa wyznaczających kompetencje do wydania aktu, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał, jeżeli na skutek tego naruszenia zapadła uchwała innej treści, niż gdyby naruszenie nie nastąpiło (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny. Samorząd terytorialny, 2001, z. 1 - 2). Powodem odmowy udzielania skarżącemu pomocy mieszkaniowej było uznanie przez organ, że może on zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe korzystając z mieszkania swojej siostry. Jako podstawę prawną uprawniającą organ do wydania rozstrzygnięcia o takim uzasadnieniu organ wskazał § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Przepis ten stanowi, że wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Dokonując oceny legalności zaskarżonej uchwały należy zauważyć, że uchwała ta wydana została w wyniku wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2085/22. Wyrokiem tym Sąd stwierdził, że wydana wcześniej w tej samej sprawie uchwała Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...], została wydana z naruszeniem prawa. Wobec tego konieczna jest zatem ocena, czy organ rozpatrując sprawę ponownie zastosował się do oceny prawnej oraz wskazań do dalszego postępowania zawartych w powyższym wyroku. Sąd rozpoznający skargę wniesioną w niniejszej sprawie jest bowiem związany oceną prawną i wytycznymi zawartymi we wskazanym wyżej prawomocnych wyrokach tutejszego Sądu, które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, źródło CBOSA). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1531/21, źródło orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 19 października 2023 r. Sąd wskazał, że organ w wydanej wcześniej uchwale nie rozważył, czy lokal nr [...] na ul. [...] w [...], zajmowany przez siostrę skarżącego, umożliwia zamieszkanie w nim skarżącego mającego trudności z poruszaniem się i korzystającego z wózka inwalidzkiego. Organ wskazał, że ww. lokal jest położony w budynku z windą, ale nie wypowiedział się w pozostałych kwestiach, w szczególności, czy skarżący jest w stanie dostać się do mieszkania i poruszać się w nim na wózku inwalidzkim. Sąd podniósł także, że prawidłowe rozpatrzenie wniosku skarżącego wymaga rozważenia przez organ wszystkich okoliczności sprawy, ustosunkowania się do załączonych do wniosku dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego, niepełnosprawności oraz podnoszonych przez skarżącego argumentów dotyczących barier w codziennym funkcjonowaniu związanych z poruszaniem się na wózku inwalidzkim i koniecznością korzystania z pomocy osób trzecich ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji. Rozpatrując sprawę ponownie organ dokonał dodatkowych ustaleń, które wskazywały, iż stan faktyczny sprawy uległ istotnej zmianie. Wydając wskazany wyżej wyrok i formułując wskazania do dalszego postępowania Sąd opierał się na tym, że skarżący posiadał orzeczenie zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z "Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień" wystawionego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu [...] listopada 2020 r. wynikało, że skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] marca 2022 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że skarżący nie jest uprawniony do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju, jednak wskazano, że wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Sąd oparł się również na tym, że skarżący porusza przy pomocy wózka inwalidzkiego. Ponadto skarżący posiadał również orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] marca 2025 r. i o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2022 r. Aktualnie organ ustalił, że skarżący posiada orzeczenie Miejskiego Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lutego 2024 r. zaliczające go do stopnia niepełnosprawności umiarkowanego. Ponadto w orzeczeniu tym nie wskazano, że skarżący wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dodatkowo organ przeprowadził w dniu [...] marca 2024 r. wizję w miejscu zamieszkania skarżącego, w trakcie, której skarżący poinformował, że nie korzysta z wózka inwalidzkiego oraz że porusza się o lasce-czwórnogu. Protokół z tej wizji zawierający powyższe informacje został podpisany przez skarżącego. Doszło zatem do istotnej zmiany okoliczności faktycznych sprawy, które na dzień wydania zaskarżonej uchwały nie wskazywały na celowość ustalania, czy lokal przy ul. [...], należący do siostry skarżącego, umożliwia samodzielne poruszanie się w nim skarżącego Z ustaleń organu wynikało bowiem, że skarżący nie korzysta już z wózka inwalidzkiego oraz że nie jest on już osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz że nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślenia przy tym wymaga, że taki stan faktyczny istniał na dzień wydania zaskarżonej uchwały. Dopiero w skardze skarżący podniósł bowiem, że wniósł odwołanie od orzeczenia z [...] lutego 2024 r., a także wskazywał, iż nie korzysta z wózka inwalidzkiego w miejscu zamieszkania z uwagi na powierzchnię tego lokalu, która na to nie pozwala. Na dzień rozpatrywania sprawy przez organ skarżący posiadał orzeczenie zaliczającego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, niewskazujące na konieczność stałej i długotrwałej opieki innej osoby nad skarżącym. Ponadto organ dysponował oświadczeniem skarżącego wskazującym, że nie korzysta on z wózka inwalidzkiego. Trudno wobec tego organowi zarzucić, że dopuścił się jakichkolwiek uchybień przy ponownym ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że organ nie może samodzielnie dokonywać ustaleń odnośnie stanu zdrowia skarżącego. W tym zakresie mógł więc się oprzeć na aktualnym w owym czasie orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności skarżącego, jak i na jego oświadczeniach. Należy zatem uznać, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Organ wykonał zalecenia Sądu w takim zakresie, w jakim wskazania do dalszego postepowania były aktualne w zmienionym stanie faktycznym sprawy. Rozstrzygnięcie organu wydane w stosunku do skarżącego, zdaniem Sądu, narusza jednak § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Tak jak już wskazano wyżej przepis ten stanowi, że wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową należy poddać szczegółowej analizie uwzględniającej warunki mieszkaniowe w poprzednich miejscach zamieszkania oraz warunki mieszkaniowe wstępnych, zstępnych, współmałżonka wnioskodawcy lub osoby pozostającej we wspólnym pożyciu i możliwość zamieszkania wnioskodawcy w tych lokalach. Lokal nr [...] na ul. [...] w [...], w którym wedle organu skarżący mógłby zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe, należy do siostry skarżącego. Zauważyć należy, że wedle § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali przy rozpatrywaniu wniosków o pomoc mieszkaniową organ nie jest zobowiązany do poddawania szczegółowej analizie warunków mieszkaniowych rodzeństwa osoby wnioskującej o pomoc mieszkaniową. Stwierdzenie organu, że skarżący może zaspokoić swoje potrzeby mieszkaniowe poprzez zamieszkanie z siostrą jest sprzeczne z treścią § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali. Doszło zatem do naruszenia tego przepisu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odnotować przy tym należy, że do kwestii tej nie odnosił się tutejszy Sąd w wyroku z 19 października 2023 r. i nie poddawał jej ocenie. Stwierdzone naruszenie § 32 ust. 1 pkt 6 uchwały w sprawie zasad wynajmowania lokali skutkuje koniecznością stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w części dotyczącej skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że uchwała Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 2024 r. została zaskarżona wyłącznie przez skarżącego. Ponowne rozpatrzenie winno nastąpić z uwzględnieniem powyższych uwag. Wyjaśnić należy, że Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego skarżącego złożonego na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Podkreślenia wymaga, że Sąd dokonuje oceny legalności aktów administracyjnych biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania danego aktu. Wyrok Sądu Rejonowego [...] z [...] marca 2025 r., sygn. akt [...], którym zmieniono orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia [...] lipca 2024 r. oraz poprzedzające je orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2024 r., został wydany już po wydaniu zaskarżonej uchwały. Treść tego wyroku oraz skutki, jakie on wywołuje, nie mogły mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej uchwały. Niemniej jednak organ rozpatrując sprawę ponownie zobowiązany będzie uwzględnić treść tego wyroku. "Opinia na podstawie akt sprawy" również sporządzona została już po wydaniu zaskarżonej uchwały. Odnośnie zaś orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2024 r. oraz orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień z dnia [...] listopada 2020 r. wskazać należy, że dokumenty te znajdują się w aktach sprawy i zbędne było wnioskowanie o przeprowadzenie z nich dowodów uzupełniających. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej skarżącego.