II SA/Wa 1586/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Adam Lipiński, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. w związku z wnioskiem B. O. z dnia [...] czerwca 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zmiany decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego, postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2006 r., utrzymaną w mocy decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2006 r., odmówiono przyznania B. O. świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odmowa przyznania świadczenia wynikała z faktu, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej przypadek był szczególny w rozumieniu powołanego wyżej przepisu, tj. aby dokonania wnioskodawczyni w działalności związkowej i opozycyjnej na którą się powołuje, pozwalały na uznanie, iż legitymuje się zasługami o charakterze wybitnym, wyróżniającymi ją w gronie osób prowadzących w latach 80-tych taką działalność. Wnioskodawczyni nie wykazała też, aby jej sytuacja bytowa była skutkiem zdarzeń losowych o charakterze nadzwyczajnym. W powołanej decyzji ostatecznej ustosunkowano się również do podnoszonej przez B. O. okoliczności dotyczącej związku jej stanu zdrowia z prowadzoną ponad trzydzieści lat temu działalnością i pobytem w zakładzie karnym, wskazując, że z akt nie wynika, aby działalność ta lub choroby, na które się wnioskodawczyni powołuje, spowodowały niezdolność do pracy zawodowej. Podkreślono, że okoliczność taka nie może stanowić samoistnej przesłanki mogącej uzasadniać przyznanie renty lub emerytury specjalnej, bowiem świadczenia te nie stanowią formy odszkodowania czy zadość uczynienia z jakiegokolwiek tytułu. Pouczono B. O., że z roszczeniami o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia można występować na drogę sądową. Wnioskodawczyni skorzystała z takiej możliwości i świadczenia takie zostały jej przyznane od Skarbu Państwa. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. B. O. wystąpiła o zmianę ostatecznej decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wniosku ww. podniosła, że powyższa decyzja "wymaga zmiany", gdyż po jej wydaniu "zaistniały nowe fakty" a także uzyskała "nowe dowody dotyczące poprzednio podnoszonych okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla klasyfikacji jej sytuacji jako szczególnej, uzasadniającej przyznanie świadczenia specjalnego. We wniosku o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 kpa przytoczyła argumenty i załączyła kopie dokumentów, które jej zdaniem świadczą o tym, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołała się na opinie sądowo-lekarskie wydane w 2012 r., zaświadczenie o stanie zdrowia wydane w 2011 r., odznaczenie jej przez Prezydenta RP w 2011 r. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, zamieszczenie o niej wzmianki w książce "[...]" wydanej ww. 2009 r. oraz pogorszenie od 2009 r. stanu jej zdrowia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. O. podniosła, że organ nie odniósł się do nowych dowodów oraz podniesionych nowych okoliczności faktycznych. Dalej organ wskazał, że nowe dowody i okoliczności faktyczne zaistniałe po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mogą stanowić uzasadnienie dla nowego wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego – chodzi jednak o dowody i okoliczności istotne, a więc wskazujące na zaistnienie jednej z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie takiego świadczenia, tj wskazujące na legitymowanie się przez wnioskodawcę wybitnymi, niepowtarzalnymi dokonaniami w jakiejś dziedzinie aktywności lub na zaistnienie zdarzeń losowych o charakterze nadzwyczajnym a tym samym wymagające wszczęcia przez organ nowego postępowania w celu ich wyjaśnienia. Trudna sytuacja bytowa wnioskodawców nie stanowi samoistnej przesłanki mogącej uzasadniać przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego, ponieważ nie ma ono charakteru socjalnego. Organ podkreślił również, że emerytury i renty specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią formy odszkodowania czy zadość uczynienia z jakiegokolwiek tytułu. Organ wskazał, że postępowanie dotyczące dopuszczalności zmiany i uchylenia decyzji ostatecznej unormowane w art. 154 § 1 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych. W myśl § 1 tego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Tryb przewidziany w tym przepisie służy organom administracji do usuwania decyzji ostatecznych, które organy te uważają za niecelowe bądź sprzeczne z zakreśloną linią postępowania w sprawach danego rodzaju. Organ administracji publicznej stosuje przepis art. 154 na zasadzie uznania administracyjnego, co wynika z użycia słowa "może". Nie można uznać za słuszny interes strony lub interes społeczny jej dążenia do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy, dokonywania przez organ innej oceny stanu faktycznego sprawy i zmiany decyzji ostatecznej poprzez wydanie decyzji zgodnej z życzeniem strony. Postępowanie toczące się w trybie art. 154 kpa jest postępowaniem nowym, w którym organ bada tylko i wyłącznie przesłanki z § 1 tego przepisu, czyli czy za zmianą (uchyleniem) decyzji ostatecznej w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Powoływanie się przez wnioskodawcę na słuszny interes nie może oznaczać obejścia wymogów dotyczących zasad i przesłanek przyznawania świadczeń specjalnych przez Prezesa Rady Ministrów i przyznania renty lub emerytury specjalnej osobie, która nie spełnia przesłanek mogących uzasadniać przyznanie takiego świadczenia. Oceniając czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za zmianą (uchyleniem) decyzji, należy wziąć pod uwagę niesubiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie, lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację. Artykuł 154 § 1 kpa, nie ma na celu kolejnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, jak to ma miejsce w zwykłym postępowaniu rozpoznawczym ani nie służy badaniu legalności decyzji. Za wzruszeniem decyzji w trybie art. 154 § 1 kpa musi przemawiać interes społeczny lub słuszny interes strony, przy czym oba rodzaje interesów powinny być rozumiane w kategoriach zobiektywizowanych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi , podała okoliczności jak we wniosku o zmianę decyzji, na podstawie art. 154 § 1 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Na wstępie podkreślić należy, że organ administracji, zgodnie z art. 154 § 1 kpa, może w każdym czasie uchylić lub zmienić ostateczną decyzję na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie uregulowane w § 1 art. 154 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Tryb określony w powołanym przepisie służy organom administracji do usuwania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, które organy oceniają jako niecelowe bądź sprzeczne z zakreśloną linią postępowania w sprawach danego rodzaju. Użyte w przepisie słowo "może" świadczyć o tym, że na podstawie powołanego przepisu organ działa w granicach uznania administracyjnego. Dla wzruszenia decyzji, w oparciu o art. 154 § 1 kpa, wymagane jest spełnienie łącznie trzech przesłanek: 1. musi to być decyzja ostateczna, 2. decyzja ta nie może tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, 3. za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 §1 kpa jest jak już wskazano postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem – w przeciwieństwie do postępowania głównego – nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej, wówczas, gdy za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie prowadzone w tym trybie przez organ administracji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie czy zachodzą przesłanki określone w art. 154 kpa, uzasadniające uchylenie bądź zmianę decyzji. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2012 r. w sprawie sygn. akt I GSK792/11 w postępowaniach, o których mowa w art. 154 i art. 155 kpa, nie jest dopuszczalna merytoryczna kontrola wydanego rozstrzygnięcia. Składający wniosek nie może powołując się na interes społeczny lub własny interes, domagać się w tym trybie ponownej oceny merytorycznej wydanej decyzji. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że skarżąca B. O. w składanych organowi administracji pismach i stanowiskach powoływała się na nowe okoliczności i dowody w postaci opinii sądowo-lekarskich i sądowo-psychiatrycznych, zaświadczeń lekarskich i kart informacyjnych leczenia szpitalnego. Skarżąca podaje, że dokumenty te zdobyła już po wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2006 r. Dowody te dotyczą kwestii nowych, tj. jej stanu zdrowia po wydaniu decyzji ostatecznej i na ich podstawie domaga się kontroli ostatecznego rozstrzygnięcia. Skarżąca domaga się zatem ponownej oceny decyzji ostatecznej i stwierdzenie, że z uwagi na pogarszającą się sytuację zdrowotno-materialną oraz z uwagi na działalność opozycyjną, występują przesłanki o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uzasadniające przyznanie skarżącej świadczenia specjalnego. Taka ocena w ramach przedmiotowego postępowania nie jest możliwa i jest niedopuszczalna. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że słusznym interesem strony lub też interesem społecznym nie może być dążenie strony do odmiennej oceny przez organ stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną. Słuszny interes strony nie może również prowadzić do obchodzenia wymogów dotyczących zasad przyznawania świadczeń specjalnych i organ słusznie ocenił, że w sprawie nie zachodzi interes społeczny lub słuszny interes strony mogący uzasadniać zmianę decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2006 r. w trybie art. 154 § 1 kpa. Nie można uznać za słuszny interes strony lub interes społeczny dążenia skarżącej do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, dokonania przez organ innej oceny stanu faktycznego sprawy i zmiany decyzji ostatecznej poprzez wydanie decyzji zgodnej z wnioskiem strony. Jeszcze raz należy podkreślić, że postępowanie toczące się w trybie art. 154 § 1 kpa jest postępowaniem nowym, w którym bada się tylko i wyłącznie przesłanki z § 1 przepisu czyli, czy za uchyleniem (zmianą) decyzji ostatecznej przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie bada się przesłanek decydujących o odmowie przyznania świadczenia specjalnego, a jedynie, czy wnioskodawczyni wykazała, że za zmianą (uchyleniem) decyzji przemawia interes społeczny lub jej słuszny interes. Artykuł 154 § 1 kpa nie ma na celu kolejnego merytorycznego rozpoznania sprawy. "Słuszny interes strony" nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy, ani tez go zastępować. Również samo subiektywne poczucie krzywdy żywione przez stronę oraz rozczarowanie wobec stanowiska organu administracji nie może być traktowane jako słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 kpa, a tym samym nie może stanowić przesłanki przemawiającej za wzruszeniem decyzji. Słuszny interes strony, w rozumieniu art. 154 § 1 kpa, musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, a zmiana ostatecznej decyzji, na podstawie art. 154 § 1 kpa, nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Oceniając czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony przemawiający za uchyleniem (zmianą), należy wziąć pod uwagę niesubiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie, lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację. Reasumując, podkreślić należy, że poczucie krzywdy skarżącej oraz odmienna od stanowiska organu ocena dotycząca sytuacji zdrowotnej i materialnej, a także subiektywna ocena działalności opozycyjnej nie może być traktowana jako słuszny interes strony a tym samym stanowić przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.