II SA/Wa 1587/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Asesor WSA Jarosław Trelka Protokolant: Arkadiusz Koziarski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2005 r., 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W. K. starał się w drodze wyjątku o rentę rodzinną dla swoich dzieci - K. K. urodzonej [...]r. i K. K. urodzonego [...]r. po ich matce K. K., która zmarła w dniu [...] w wieku 53 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. odmówił przyznania świadczenia. Swoją decyzję argumentował brakiem okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez K. K. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień dla jej dzieci do renty rodzinnej. Wskazywał, na przerwę w ubezpieczeniu w latach 1993 - 2000 oraz na fakt, iż K. K. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy dopiero we wrześniu 2004 r., zaś w ostatnim dziesięcioleciu legitymowała się okresem ubezpieczenia trwającym jedynie 15 miesięcy, przy posiadaniu udowodnionego łącznego okresu ubezpieczenia społecznego w rozmiarze ponad 20 lat i 7 miesięcy. Podstawę prawną wydania decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. zarzucił wskazanej wyżej decyzji niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, takich jak fakt opłacania przez K. K. składek ubezpieczeniowych przez ponad dwadzieścia lat. Ponieważ po wpłynięciu skargi K. K. uzyskała pełnoletniość, Sąd zwrócił się do niej z pismem, czy podtrzymuje wniesioną przez jej ojca skargę. K. K. mimo otrzymania pisma w dniu 23 grudnia 2005 r. nie zajęła w tej sprawie żadnego stanowiska. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie. Na rozprawie pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostawił rozstrzygnięcie niniejszej sprawy do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak więc prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym z uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające niemożność spełnienia warunków ustawowych w trybie zwykłym, przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy i jednoczesnym braku po stronie starającego się niezbędnych środków utrzymania. K. K., co wynika ze stanu faktycznego sprawy, nie spełniała przesłanek do uzyskania prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Jednakże w niniejszej sprawie rysują się okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać brak uzyskania przez matkę małoletnich dzieci tych uprawnień. Okoliczności te nie zostały przez organ ani zbadane, ani ocenione. Po pierwsze nie można w niniejszej sprawie abstrahować od ponad 20 letniego stażu ubezpieczeniowego K. K., zważywszy, iż zmarła ona w wieku 53 lat. Organ powinien określić czy okres ten jest adekwatny do jej wieku. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 lutego 2002 r. sygn. akt SA 2235/01 stwierdza: "Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności." (cytat za: LEX nr 82805) Po drugie organ powinien mieć na uwadze okoliczność, iż brak ubezpieczenia za okres od lipca 2000 r. do lipca 2001 r. nie wynika z nieświadczenia przez matkę dzieci pracy w tym okresie, ale wynika z faktu nieodoprowadzania stosownych składek ubezpieczenia przez pracodawcę, co zostało zresztą stwierdzone znajdującym się w aktach sprawy postanowieniem Sądu Rejonowego w G.[...] Wydział Karny, sygn. akt [...], z dnia [...] maja 2002 r. Tak więc jest to szczególna okoliczność usprawiedliwiająca brak opłacania składek ubezpieczeniowych w tym okresie w rozumieniu przepisu art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Po trzecie, organ stwierdza brak świadczenia przez K. K. pracy w okresie po zakończeniu urlopu wychowawczego (lipiec 1993) do chwili rozpoczęcia pracy w lipcu 2000 r. i konstatuje, że fakt ten potwierdza także skarżący. Jednakże organ nie poinformował skarżącego o potrzebie wyjaśnienia z jakich przyczyn w okresie tym matka dzieci pracy nie świadczyła, czy okres ten jest usprawiedliwony szczególnymi okolicznościami. Po czwarte osobnej i wnikliwej oceny wymagają ostatnie lata życia K. K.. Świadczyła ona pracę od lipca 2000 r. do grudnia 2001 r. i po około półtora miesięcznej przerwie od lutego 2002 r. do końca kwietnia 2003 r., po którym to okresie nastąpił roczny okres korzystania z zasiłku dla bezrobotnych, po czym około sześciomiesięczny okres przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie, zakończony śmiercią w [...]. Zważyć tu należy, że już od lutego 2002 r. matka dzieci była, według orzeczenia lekarza orzecznika, częściowo niezdolna do pracy, a jednak pracę świadczyła, aż do jej utraty w końcu kwietnia 2003 r., zaś po trzech miesiącach po wyekspirowaniu zasiłku dla bezrobotnych była już całkowicie niezdolna do pracy (wrzesień 2004 r.), a po niespełna kolejnych trzech miesiącach - umarła. Ustosunkowując się do tego okresu organ powinien rozważyć na ile postawa życiowa K. K. może stanowić tę szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prześledzić też należałoby pozostałe okresy aktywności zawodowej K. K., gdzie od rozpoczęcia pracy (lipiec 1975 r.) do rozpoczęcia urlopu wychowawczego (marzec 1988 r.) występują jedynie łącznie około cztery miesiące bezczynności zawodowej. Badając ten aspekt sprawy należałoby mieć na uwadze wskazane wyżej orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...] kwietnia 2005 r. i z dnia [...] czerwca 2005 r., odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku do wyżej podniesionych okoliczności nie ustosunkowują się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu powyższych decyzji polegający na braku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Zabrakło tu zarówno wnikliwości, jak i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7 i art. 12 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchybienia te są istotne dla prawidłowego pojęcia decyzji w niniejszej sprawie. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, organ powinien dokładnie wyjaśnić sprawę we wskazanych wyżej w uzasadnieniu kierunkach. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.