II SA/Wa 1594/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA, Andrzej Kołodziej, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmawiającą przyznania świadczenia renty rodzinnej w drodze wyjątku M. K., występującej w imieniu małoletnich dzieci: córki Z. i syna S., po zmarłym ojcu H. K. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z postanowieniem art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności ustalane są uprawnienia do świadczenia, jaki przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności niespełnienia "ustawowych warunków do uzyskania świadczenia, odnoszą się do osoby zmarłej. Po ponownym rozpoznaniu wniosku p. M. K. o przyznanie dla jej dzieci renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym małżonku, Prezes ZUS nie stwierdził istnienia szczególnych okoliczności, dla których zmarły w wieku [...] lat mąż wnioskodawczyni nie posiadał uprawnień do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie, określonych w Dziale II i III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. H. K. ur. [...] kwietnia 1954 r., zmarły [...] maja 2003 r., legitymował się okresem ubezpieczenia łącznie 17 lat 10 miesięcy i 1 dzień. Ostatni okres ubezpieczenia upłynął 31 grudnia 2000 r. Po tej dacie, aż do śmierci nie podejmował zatrudnienia, mimo że w tym okresie z uwagi na stan zdrowia był zdolny do pracy. Brak bowiem w aktach sprawy dokumentacji lekarskiej zmarłego, z której treści wynikałoby, że po dniu 31 grudnia 2000 r. z uwagi na stan zdrowia był całkowicie nie zdolny do pracy zarobkowej. H. K. pracował z licznymi przerwami, z których najdłuższe to w latach 1984-1985, 1998-1999, a częstą przyczyną rozwiązania stosunku pracy było porzucenie pracy. Prezes ZUS podkreślił, że wyłącznie trudne warunki materialne rodziny skarżącej i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego powodu do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie z uwagi na trudną sytuację materialną. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r., zarzucając, iż zostały one wydane z naruszeniem art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ orzekający uznał bowiem, że nie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające H. K. podjęcie zatrudnienia po dniu 31 grudnia 2000 r. Organ bowiem nie przeprowadził postępowania celem ustalenia stanu zdrowia H. K. po tej dacie, aż do jego zgonu. Jej zdaniem, H. K. był już wtedy osobą schorowaną, co do której - gdyby zgłosił się wtedy do lekarza, orzeczono by całkowitą niezdolność do pracy zarobkowej. Powołała się też na swoją trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z treścią art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę p. M. K. pod tym kątem, Sąd nie stwierdził, aby Prezes ZUS, podejmujący zaskarżone decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej dla jej małoletnich dzieci, po zmarłym ich ojcu H. K., dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu, w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o odmowie bądź przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy Prezes ZUS zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Sądu, decyzjom Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z treści powołanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS prawidłowo ustalił, że zmarły mąż skarżącej H. K. nie legitymował się uprawnieniami do nabycia prawa do emerytury lub renty, określonymi w Dziale II i III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wykazał, że zmarły legitymował się jedynie okresem ubezpieczenia 17 lat 10 miesięcy i 1 dzień. Bezspornym jest w sprawie, że H. K. po dniu 31 grudnia 2000 r., aż do swojej śmierci [...] maja 2003 r., nie pracował. Skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji lekarskiej pozwalającej na ustalenie, czy w tym okresie, z uwagi na stan zdrowia był on całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej. Jej zarzut, w którym twierdziła, że w tym okresie (od grudnia 2000 r. do dnia śmierci) był on osobą schorowaną i w związku z tym, całkowicie niezdolną do pracy zarobkowej, nie może być podstawą do dokonania przez lekarza orzecznika ustaleń w zakresie stwierdzenia stanu zdrowia jej zmarłego małżonka z tego okresu. Nie zachodzi więc zarzucone naruszenie prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegające na nieprzeprowadzeniu przez Prezesa ZUS stosownego postępowania, celem ustalenia stanu zdrowia jej małżonka H. K., w okresie od ustania ubezpieczenia do dnia jego śmierci. Sąd uznał także, że Prezes ZUS przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji przestrzegał reguł procedury administracyjnej, a więc przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Należycie i wyczerpująco informował stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Wreszcie w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. Skoro więc zmarły mąż skarżącej nie spełnił przesłanek określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy, to decyzja odmawiająca przyznania małoletnim dzieciom skarżącej, w drodze wyjątku, renty rodzinnej po zmarłym ojcu, prawa nie narusza. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.