II SA/Wa 1596/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Janusz Walawski (spraw.), Protokolant apl. prok. Izabela Wereśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2005 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] odmówił G. S. przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Wnioskodawczyni, orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r., została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji od dnia [...] czerwca 2003 r., okresowo do grudnia 2003 r. Mając 41 lat wnioskodawczyni miała udowodniony łączny okres składkowy w wymiarze 16 lat, 5 miesięcy i 16 dni. W sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienienie przez wnioskodawczynię warunków do przyznania renty na zasadach ogólnych, określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2003 r. W jej uzasadnieniu podał, że G. S. w okresie od dnia 18 sierpnia 1980 r. do dnia 27 maja 2001 r., tj. na przestrzeni ponad 20 lat udokumentowała okres składkowy w wymiarze 12 lat, 4 miesięcy i 5 dni oraz okres nieskładkowy w wymiarze 7 lat, 3 miesięcy i 20 dni. Łączny okres składkowy może zostać uwzględniony w wymiarze 1/3 udowodnionych okresów składkowych i wynosi on 4 lata, 1 miesiąc i 11 dni, a łączny okres zatrudnienia, który może zostać w sprawie uwzględniony, wynosi 16 lat, 5 miesięcy i 16 dni. Tym samym, w sprawie nie można uznać za szczególną okoliczność faktu, że w okresie od dnia 28 maja 2001 r. tj. od ustania okresu składkowego, do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w czerwcu 2003 r., wnioskodawczyni przez okres 2 lat nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez G. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła przedmiotowej decyzji: - błędy w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji wynikające z przyjęcia, że skarżąca w spornym okresie była zdolna do pracy, podczas gdy w okresie od listopada 2001 r. była całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji - co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz opinia biegłego sporządzona na potrzeby toczącego się postępowania przed Sądem Okręgowym w K., - niewyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności związanych z niezdolnością do pracy skarżącej wynikające z nieprzeprowadzenia dogłębnej analizy okresów faktycznej niezdolności skarżącej, do wykonywania zatrudnienia, - naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez jego niezastosowanie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania przy jednoczesnym zasądzeniu od tegoż organu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził, że fakt pobytu skarżącej w szpitalach i leczenia nie jest równoznaczny z niezdolnością do pracy. Podkreślił także, że orzeczenia Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności nie są wydawane do celów rentowych i nie mają znaczenia w sprawie. Podstawą do wydawania decyzji przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są orzeczenia lekarzy orzeczników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś inne dokumenty medyczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga rozpoznawana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe. Odmawiając wnioskowanego świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie poparł swojego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącej. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i ust. 3 tego przepisu ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem". Jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, natomiast ustalono okres, w którym niezdolność do pracy powstała, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę końcową tego okresu. Jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. Orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lipca 2003 r. wynika, że skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji okresowo do grudnia 2003 r. Data powstania niezdolności została określona na dzień [...] czerwca 2003 r. co oznacza, że lekarz orzecznik ZUS przyjął za datę powstania niezdolności datę zgłoszenia wniosku o świadczenie. Natomiast, w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS dnia [...] maja 2004 r. skarżąca została uznana za całkowicie niezdolną do pracy okresowo do maja 2006 r. Data powstania tej niezdolności została określona na dzień 1 stycznia 2004 r. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że art. 14 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych daje kilka możliwości określenia daty powstania niezdolności do pracy, ale może to nastąpić dopiero wtedy, kiedy nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie istniały dokumenty, a w szczególności: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (niezdolna do pracy), opinia biegłej z dnia [...] grudnia 2001 r. i jej uzupełnienie (całkowita niezdolność do pracy istnieje od wyczerpania świadczeń, tj. od listopada 2001 r. i będzie trwać do lutego 2003 r.) oraz karty informacyjne leczenia szpitalnego, z których wynika, że można było ustalić datę powstania niezdolności do pracy skarżącej inną niż została określona w orzeczeniach lekarza orzecznika ZUS. Nie ulega wątpliwości, że podstawą do wydania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku jest orzeczenie lekarza orzecznika, ale nie oznacza to, że następuje to w oderwaniu od zebranego w sprawie materiału dowodowego i z pominięciem zgłaszanych przez skarżącą w tym zakresie wniosków. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również, o ile uzna to za konieczne, uzupełnić go i rozstrzygnąć, czy w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, uzasadniająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł jak w sentencji.