II SA/Wa 1597/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), , Protokolant: Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2008 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat Z. G. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 (słownie pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję podjętą w dniu [...] marca 2007 r. i odmówił przyznania E. T. renty rodzinnej po zmarłym mężu L. T. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W trakcie postępowania stwierdzono, że zmarły mąż skarżącej w okresach: 1985-1986, 1990-1991, 1992-1999 oraz 1999-2001 miał liczne przerwy w zatrudnieniu - nie podejmował ani zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem. W tym czasie nie była orzeczona w stosunku do zmarłego całkowita niezdolność do pracy. Orzeczeniem z dnia [...] maja 2007 r., wydanym zaocznie, Komisja Lekarska ZUS wskazała, że zmarły mąż był całkowicie niezdolny do pracy, ale nie da się ustalić daty jego powstania. Nadto Komisja ustaliła datę powstania częściowej niezdolność do pracy zmarłego od dnia [...] listopada 2004 r. Organ wyjaśnił, iż nie znalazł dowodów, które wskazywałyby, że przerwy w zatrudnieniu zmarłego nastąpiły wskutek szczególnych zdarzeń. Dodatkowo Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż łączny udokumentowany okres składkowy zmarłego męża wynoszący 11 lat 10 miesięcy i 24 dni jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała [...] lata. Nadto organ wskazał, że skarżąca, z uwagi na swój wiek ([...] lat) oraz fakt, iż nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. T. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że ustalony okres składkowy i nieskładkowy ustalony przez ZUS wynosi ponad połowę wieku produkcyjnego ubezpieczonego, a zatem jest on dostatecznie długi. Nadto organ nie przeanalizował sytuacji materialnej skarżącej, a ta jest bardzo trudna i nie pozwala na godne życie. Z uwagi na fakt, iż jej małoletnia córka jest osobą niepełnosprawną, jest ona zmuszona do sprawowania stałej opieki nad dzieckiem i nie może podjąć pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia te mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wymienione przesłanki wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. II SA 2453/99, publ. Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż E. T. nie spełniła dwóch z obligatoryjnych warunków określonych w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia, tj. przesłanki wieku i niezdolności do pracy. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego jest ona kobietą w wieku [...] lat, nie orzeczono też w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie można uznać, iż nie może ona podjąć zatrudnienia. Fakt ten wyklucza przyznanie skarżącej renty w drodze wyjątku po zmarłym mężu. Świadczenie to bowiem skierowane jest do osób całkowicie niezdolnych do pracy ze względu na wiek i stan zdrowia. Sytuacja materialna skarżącej jest niewątpliwie bardzo trudna. Rację należy przyznać skarżącej, iż z uwagi na wiek i stan zdrowia dziecka, trudno jej znaleźć pracę a środki otrzymywane z opieki społecznej nawet w małej części nie zaspakajają potrzeb życiowych skarżącej i jej małoletniej córki. Należy jednak mieć na uwadze, iż z konstrukcji przepisu art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy jednoznacznie wynika, że trudna sytuacja materialna nie stanowi samoistnej i wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.