II SA/Wa 1598/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] maja 2004 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] maja 2004 r., którą odmówił D. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że wnioskowane świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) może zostać przyznane, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie warunki określone tym przepisem, tzn.: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wnioskodawca nie spełnił przesłanki określonej w pkt 2, gdyż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których nie nabył on uprawnień do "świadczenia ustawowego". W okresie od dnia 28 kwietnia 1996 r. do dnia 15 stycznia 1998 r. wystąpiła przerwa w zatrudnieniu lub wykonywaniu innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, natomiast całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 1999 r., od 1998 r. Tak więc, na wymagane 3 lata na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, łączny okres składkowy i nieskładkowy uwzględniony w wymiarze 1/3 okresów składkowych wynoszący 1 rok i 8 dni, jest nieadekwaty do wieku wnioskodawcy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez wnioskodawcę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Skarżący podniósł, że od dnia [...] kwietnia 2000 r., kiedy otrzymał decyzję o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie uległy zmianie okoliczności związane z ich przyznaniem, jak również nie zmieniły się przepisy regulujące ich przyznanie. Podał, że od 1998 r. [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podał również, że skarżący pobierał świadczenie w drodze wyjątku w okresie od kwietnia 2000 r. do listopada 2000 r., zaś od grudnia 2000 r. do "stycznia 2001 r." świadczenie było wypłacane, chociaż nie została wydana decyzja o jego przyznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Jak wynika z akt sprawy, organ dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył powyżej określone reguły procesowe. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarżący nie spełnił jednej z czterech przesłanek i tym samym nie mógł otrzymać świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu, skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zachodziły szczególne okoliczności, wskutek których nie nabył prawa do emerytury lub renty na warunkach wymaganych w ustawie. Organ uznał, że nieopłacanie przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne podczas przerwy w zatrudnieniu w okresie od dnia 28 kwietnia 1996 r. do dnia 15 stycznia 1998 r. stanowi negatywną przesłankę z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkującą odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie można podzielić tej oceny. Orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] listopada 1999 r. skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, okresowo do listopada 2000 r. Niezdolność powstała od 1998 r. W związku z tym orzeczeniem, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...] przyznał skarżącemu rentę w drodze wyjątku na okres do dnia [...] listopada 2000 r. W dniu [...] stycznia 2001 r. lekarz orzecznik ponownie uznał skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, okresowo do dnia 30 stycznia 2002 r. W orzeczeniu nie określono daty powstania powyżej określonej niezdolności. Po tym orzeczeniu organ nie wydał decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pomimo tego, że poprzednia decyzja przyznawała skarżącemu świadczenie na okres do dnia [...] listopada 2000 r. Lekarz orzecznik, orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2004 r., po raz kolejny uznał skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji, okresowo do stycznia 2006 r. Data powstania tych niezdolności została określona jako "nadal". Jak z powyższego wynika, skarżący w okresie od dnia wydania decyzji o przyznaniu renty w drodze wyjątku do dnia wydania zaskarżonej decyzji był jeszcze dwukrotnie badany, a wydane orzeczenia potwierdzały jego całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. Tym samym należy stwierdzić, że przesłanka na podstawie której skarżącemu przyznano świadczenie w drodze wyjątku nadal istniała, a organ wydał decyzję o odmowie jej przyznania powołując nową okoliczność, tzn. przerwę w zatrudnieniu w okresie od dnia 28 kwietnia 1996 r. do dnia 15 stycznia 1998 r. Oczywiście prawem organu jest możliwość weryfikacji wydanej decyzji, ale można to uczynić w wyniku dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nowo powstałych, mających wpływ na podjęcie decyzji. Tego obowiązku organ nie dopełnił, gdyż nie wyjaśnił okoliczności związanych z wykonywaniem przez skarżącego pracy podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Z akt sprawy wynika jedynie, że w okresie kiedy nastąpiła przerwa w zatrudnieniu, skarżący przebywał w zakładzie karnym i miał niespełna 20 lat. Biorąc pod uwagę charakter choroby nie można wykluczyć, że mogła mieć ona wpływ na wykonywanie przez skarżącego pracy nawet w warunkach odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Gdyby dolegliwości związane z chorobą nie wystąpiły, a w późniejszym okresie nie nasiliły się, skarżący będąc osobą bardzo młodą mógłby kontynuować zatrudnienie. Konkludując, organ całkowicie pominął w swej ocenie okoliczności związane z przerwą w zatrudnieniu skarżącego, które należało zbadać pod kątem wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności". Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.