II SA/Wa 160/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Sławomir Antoniuk, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2008 r. odmawiającą S. O. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że S. O. na przestrzeni 61 lat życia posiada udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 22 lata, 1 miesiąc i 1 dzień. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca nie został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy (orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...]), jak również nie osiągnął wieku emerytalnego, wynoszącego dla mężczyzn 65 lat. Z tego też względu brak jest podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednocześnie organ wyjaśnił, że podnoszone przez stronę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet, gdy te potrzeby są uzasadnione. Nie zgadzając się z powyższą decyzją S. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując, że jest ona dla niego krzywdząca. Podał, iż obecnie odbywa karę pozbawienia wolności, której koniec przypada na [...]. Po opuszczeniu Zakładu Karnego pozostanie bez środków do życia, gdyż zły stan zdrowia oraz wiek uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia. Jednocześnie skarżący zakwestionował ustalenia dokonane w orzeczeniach lekarza orzecznika ZUS oraz Komisji Lekarskiej ZUS, wskazując iż wadliwie oceniono stan jego zdrowia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. W piśmie procesowym z dnia 26 lutego 2009 r. skarżący wskazał, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] został zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Oświadczył, iż stan jego zdrowia stale się pogarsza. Jednocześnie wskazał, iż w latach 1961-1964 pobierał naukę w Szkole [...], w ramach której odbywał praktyki w sklepach, zakładach mięsnych, garmażeryjnych i gastronomicznych, jednak organ nie zaliczył mu tego okresu do stażu ubezpieczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż S. O. nie spełnił jednego z obligatoryjnych warunków do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego nie jest on bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (skarżący miał w dacie wydania zaskarżonej decyzji 61 lat), a także nie została stwierdzona w stosunku do niego przez lekarza orzecznika ZUS, jak i przez komisję lekarską ZUS, całkowita niezdolność do pracy. Należy wskazać, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ jest związany orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2008 r. i nie ma możliwości uznania, że skarżący mimo braku stosownego orzeczenia jest całkowicie niezdolny do pracy. Sąd również nie ma uprawnień do badania orzeczeń komisji lekarskiej ZUS i możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Rola Sądu sprowadza się jedynie do oceny legalności decyzji administracyjnych Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. To wyłącznie skarżący może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Skoro zatem w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Nie ma również potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącego trudnej sytuacji bytowej, bowiem nawet w przypadku, gdyby pozostałe przesłanki były spełnione, przedmiotowe świadczenie i tak nie mogłoby zostać mu przyznane. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.