II SA/Wa 1602/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Adam Lipiński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 748), decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. o odmowie przyznania S. R. emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na przestrzeni 65 lat życia, tj. na datę osiągnięcia wieku emerytalnego zainteresowany posiadał udowodnione jedynie 12 lat, 3 miesiące i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto w okresach od dnia [...] listopada 1971 r. do dnia [...] marca 1975 r. i od dnia [...] listopada 1976 r. do dnia [...] kwietnia 2008 r., tj. do osiągnięcia wieku emerytalnego S. R. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność zainteresowanego do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W tym stanie faktycznym organ wskazał na brak przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. S. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, w której podniósł, iż przyczyną braku wypracowania odpowiedniego dla swojego wieku stażu zatrudnienia, był wypadek, któremu uległ w 1970 r. Wypadek ten spowodował utratę zdrowia skutkującą niemożnością świadczenia pracy. Skarżący wskazał, iż dokumenty dotyczące powyższego wypadku oraz jego skutków i stosownych zaświadczeń były składane w postępowaniu przed sądem powszechnym w lutym 2014 r., zakończonym niekorzystnym dla niego wyrokiem. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ wskazał, iż nie istnieje żadna dokumentacja potwierdzająca zaistnienie tychże wypadków, a on sam zwolnił się ze spółdzielni inwalidzkiej, w której był zatrudniony, już w 1976 r. Nie wyjaśnił przyczyn, dla jakich, skoro pracował i był inwalidą, nie uzyskał wówczas renty inwalidzkiej. Organ wskazał, że skarżący pobiera zasiłek stały w kwocie 529 zł netto. Ustalono także, że skarżący w 2013 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, jednak nie można ustalić daty powstania tej niezdolności, nie stwierdzono natomiast, by istniała kiedykolwiek przed osiągnięciem wieku emerytalnego całkowita niezdolność do pracy. W 1972 r. uznano skarżącego za zdolnego do pracy w pełnym zakresie, zaś w 1976 r. zaliczono go do III grupy inwalidzkiej. Od 1976 r. skarżący był zaliczony do III grupy inwalidzkiej, bez uprawnień do renty. Mogąc kontynuować zatrudnienie w zakładzie przystosowanym do potrzeb pracowników niepełnosprawnych – spółdzielni inwalidzkiej, co w przyszłości dałoby mu niewątpliwie stosowne uprawnienia rentowe, zwolnił się, jak sam podkreśla, z własnej woli. W tej sytuacji organ nie ma żadnych podstaw do uznania, iż w okresie 32 lat, jakie upłynęły od ostatniego zatrudnienia skarżącego do osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego, faktycznie nie był on w stanie dopracować okresu brakującego mu do nabycia uprawnień emerytalnych. Należy podkreślić, iż znaczna część tego okresu – lata 1976-1990 – przypadła na czas, kiedy w kraju nie występował jeszcze problem bezrobocia, a spółdzielczość inwalidzka funkcjonowała w znacznej skali. Nie można zatem uznać, iż przyczyną obecnego braku uprawnień emerytalnych były okoliczności zewnętrzne, niemożliwe do przezwyciężenia, na które sam zainteresowany nie miał wpływu mimo podejmowania największych starań – nie wykazano bowiem ani zaistnienia takich okoliczności, ani też żadnych szczególnych starań skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże nie z przyczyn w niej podniesionych. Obowiązkiem organu rozpatrującego sprawę, na skutek wniosku zainteresowanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, jest nie tylko ponowne zbadanie wszystkich aspektów sprawy, zarówno pod kątem ustaleń faktycznych jak i prawnych, ale także ustosunkowanie się do zagadnień podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przy jednoczesnym zachowaniu podstawowych zasad procedury administracyjnej. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązkowi temu uchybił. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] lipca 2015 r. S. R. wskazywał na wypadek, któremu uległ w 1970 r., upatrując w tym zdarzeniu przyczyn usprawiedliwiających brak wypracowania odpowiedniego do jego wieku stażu pracy, który uprawniałby go do otrzymania emerytury w trybie zwykłym. Zatem powoływanie się skarżącego na powyższy wypadek nie stanowi jedynie zarzutu podniesionego dopiero w skardze. Powyższe obligowało Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do ustosunkowania się do powyższej okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazania, czy podnoszone przez skarżącego okoliczności, spowodowane przedmiotowym wypadkiem z 1970 r., miały wpływ na ocenę istnienia w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności, do których odnosi się art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odpowiednie ustosunkowanie się do powyższego zagadnienia powinno być dla organu oczywiste, także i z tej przyczyny, iż skarżący w niniejszym postępowaniu administracyjnym już wcześniej składał oświadczenia w tej materii, a także organ dysponował odpowiednimi zaświadczeniami, co do jego stanu zdrowia i ocenami możliwości świadczenia przez niego pracy w różnych okresach po 1970 r., co wynika z treści akt administracyjnych. Ustosunkowanie się do tych kwestii przez pełnomocnika Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jakkolwiek w sposób wyczerpujący, ale dopiero w odpowiedzi na skargę, nie stanowi o właściwym rozpatrzeniu środka odwoławczego skarżącego z dnia [...] lipca 2015 r. i świadczy o niewłaściwym rozpatrzeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ocenia sposobu załatwienia sprawy przez organ z uwagi na wyjaśnienia złożone dopiero w odpowiedzi na skargę, ale z uwagi na treść podjętych w niniejszej sprawie decyzji i zawartych w nich ustaleń. Dokonywana przez sądy administracyjne kontrola działalności organów administracyjnych polega także na kontroli prawidłowości ich działania pod względem zasad praworządności, przestrzegania prawa i działania w ramach zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz kultury prawnej. Obywatel powinien zostać przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji poinformowany dlaczego nie ma racji, z jakich przyczyn podnoszone przez niego okoliczności nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Powyższe zasady są między innymi wyznacznikiem praworządnego działania organów Państwa. Brak jakiegokolwiek ustosunkowania się Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do okoliczności podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowił istotne uchybienie przepisom art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 oraz art. 138 w zw. z art. 140 kpa, co z kolei musiało skutkować uchyleniem podjętej z takimi wadami decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrzy wniosek skarżącego z dnia [...] lipca 2015 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy i dokładnie ustosunkuje się do zawartych w tym piśmie okoliczności, w aspekcie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na wyżej opisane uchybienia organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.