II SA/Wa 1609/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów na kierunku [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz J. R. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prorektor do Spraw Studentów i Jakości Kształcenia, działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] (dalej jako Rektor [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 190 ust. 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...], utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. w sprawie skreślenia J. R. z listy studentów pierwszego roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia z powodu niepodjęcia studiów. W uzasadnieniu powyższej decyzji Rektor [...] wskazał, iż decyzją Instytutowej Komisji Rekrutacyjnej [...] z dniem [...] lipca 2012 r. J. R. został przyjęty na I rok studiów w Instytucie[...]. Do dnia [...] kwietnia 2013 r. wymieniony nie podpisał oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez konieczności wnoszenia opłat, pomimo przypomnienia o tym obowiązku drogą pocztową i mailową w dniu [...] stycznia 2013 r. Brak działań ze strony studenta, które mogłyby świadczyć o wypełnianiu jego obowiązków studenta określonych w Regulaminie Studiów na [...] został zgodnie z postanowieniami tego Regulaminu uznany za niepodjęcie przez studenta studiów. W związku z tym J. R. został w dniu [...] kwietnia 2013 r. decyzją Dziekana Wydziału [...] skreślony z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów. Rektor [...] podniósł, iż wymieniony student w swoim odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2013 r. powołał się na "nieszczęście w rodzinie" jako powód niezłożenia wymaganego oświadczenia. Równocześnie stwierdził, że regularnie uczęszcza na zajęcia. Jednakże oba twierdzenia znajdują się w oczywistej sprzeczności. Ponadto odwołujący się znalazł czas żeby odpowiedzieć na maila przypominającego o tym obowiązku w dniu [...] stycznia 2013 r., w którym dodatkowo kwestionował - wbrew obowiązującym przepisom - że konto utworzone na uniwersyteckim serwerze jest jego oficjalnym kontem. Odpowiednią informację student otrzymał, ale przez prawie 3 kolejne miesiące nie złożył wymaganego oświadczenia. Wobec tego organ odwoławczy uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do zmiany decyzji podjętej w niniejszej sprawie. Decyzja Rektora [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze, uzupełnionej pismami procesowymi z dnia [...] i [...] grudnia 2013 r., skarżący wniósł o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Skarżący podniósł m.in., iż organ przed wydaniem decyzji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, albowiem nie uwzględnił, iż skarżący wraz odwołaniem od decyzji organu I instancji złożył wymagane oświadczenie z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu, a także nie uwzględnił sygnalizowanych w toku postępowania przeszkód natury rodzinnej, które spowodowały opóźnienie w realizacji obowiązku studenta. Uzasadnienie decyzji także nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa. Skarżący podkreślił także, iż nie było jego zamiarem niepodjęcie studiów. Zatem skreślanie go w połowie roku akademickiego, gdy zgłosił się na studia, podpisał umowę i kontynuował studia aż do drugiego semestru i przystąpił do sesji letniej, nadto uzupełnił braki formalne poprzez złożenie przedmiotowego oświadczenia, jest niesprawiedliwe i niepraworządne, antykonstytucyjne i obniża zaufanie do organów Państwa. W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, iż skarżący nie podpisał oświadczenia o spełnieniu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych bez konieczności wnoszenia opłat. Skarżący wypełnił oświadczenie dopiero w dniu [...] kwietnia 2013 r. ale nie w wymaganej formie przez Internet lecz pisemnie oraz złożył to oświadczenie na Wydziale. Studentowi przypominano o konieczności spełnienia tego obowiązku kilkukrotnie, ustnie w trakcie jego wizyt na Wydziale oraz mailem i pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wysłanym na jego [...] adres, którego to pisma zainteresowany nie odebrał. Nadto wbrew wymogom w umowie o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne, skarżący nie wpisał daty oraz nie złożył podpisu pełnym imieniem i nazwiskiem. Zatem brak działań skarżącego, które mogłyby świadczyć o wypełnieniu przez niego obowiązków studenta określonych w Regulaminie Studiów na [...] został zgodnie z postanowieniami Regulaminu uznany za niepodjęcie studiów, co stosownie do art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym skutkowało skreśleniem z listy studentów. Przepis § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu Studiów stanowi bowiem, iż Dziekan skreśla studenta z listy studenta w przypadku niepodjęcia studiów, które stwierdza się w sytuacji niepodpisania przez studenta umowy o odpłatności za usługi edukacyjne świadczone na studiach stacjonarnych lub oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 190 ust. 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.) oraz § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] stanowiącego załącznik do obwieszczenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] maja 2012 r. ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2006 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] (publik. Monitor [...]). Zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przepisy działu IV (art. 159 i następne), powołanej ustawy zawierają m.in. regulacje dotyczące organizacji studiów (Rozdz.1) jak i praw obowiązków studentów (Rozdz. 2). Podstawowe zaś zasady organizacji studiów określa art. 160 tej ustawy, który m.in. w ust. 1 stanowi, że organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Studia w uczelni są prowadzone według planów studiów i programów nauczania (ust. 2). Przepis art. 189 w ust. 1 ww. ustawy stanowi natomiast, że student obowiązany jest postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Przepis ust. 2 tego artykułu wymienia przykładowo ("w szczególności") obowiązki studenta zaliczając do nich; uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów (pkt 1), składanie egzaminów, odbywanie praktyki i spełnianie innych wymogów przewidzianych w regulaminie studiów (pkt 2) oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w uczelni (pkt 3). Zawarte w przepisach art. 160 ust. 1 i 189 ust. 1 regulacje wskazują, że podstawowym – poza ustawą - aktem określającym prawa i obowiązki studenta jest regulamin studiów uchwalony przez senat uczelni. Obowiązek przestrzegania innych przepisów obowiązujących w uczelni, powstaje niejako pośrednio przez wskazanie ich materii w regulaminie studiów i poprzez przepis art. 189 ust. 2 pkt 3 ustawy. Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 5 Regulaminu Studiów na [...], do obowiązku studenta należy postępowanie zgodne z treścią ślubowania i Regulaminem, a w szczególności przestrzeganie przepisów obowiązujących na Uniwersytecie, w tym podpisanie umowy o odpłatność za usługi edukacyjne, przewidzianej w art. 160 ust. 3 ustawy (prawo o szkolnictwie wyższym). W świetle § 14 ust. 2 pkt 2 Regulaminu, student ma obowiązek terminowo wypełniać zobowiązania wobec Uniwersytetu, w tym zapisywać się na zajęcia oraz wnosić należne opłaty. Przepis § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu przewiduje, iż dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku niepodjęcia studiów, które stwierdza w sytuacji niepodpisania przez studenta umowy o odpłatności za usługi edukacyjne świadczone na studiach stacjonarnych lub oświadczenia studenta o spełnieniu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat. Powołany powyżej art. 30 ust. 8 Regulaminu ustala przypadki, w których kierownik jednostki organizacyjnej skreśla obligatoryjnie studenta z listy studentów, na pierwszym miejscu wymieniając w pkt 1 niepodjęcie studiów. W tym zakresie Regulamin powtarza treść przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednakże w dalszej części doprecyzowuje, iż niedopełnienie określonego obowiązku (czynności prawnej) należy kwalifikować jako niepodjęcie studiów. Wskazać należy, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie określa, ani nie definiuje co rozumie przez niepodjęcie studiów w rozumieniu jej art. 190 ust. 1 pkt 1. Powstaje więc wątpliwość, czy ujawniona w sprawie okoliczność, iż skarżący nie podpisał oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez konieczności wnoszenia opłat, dawała podstawę Uczelni do kategorycznego stwierdzenia, że wymieniony studiów nie podjął, choć przepis § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu tak to definiuje. Przedmiotowym zagadnieniem wnikliwie zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 597/11 (publik. ONSAiWSA 2012/6/115). W uzasadnieniu powołanego wyroku NSA stwierdził, iż "Stosownie do art. 160 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. (...) Skoro granicę autonomii uczelni określa ustawa to uchwalany przez organ uczelni regulamin studiów nie może być sprzeczny z ustawą. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że regulamin studiów, który określa organizację i tok studiów oraz związane z nim prawa i obowiązki studenta nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 wskazanej ustawy. Niedopuszczalne jest definiowanie w regulaminie studiów w sposób sprzeczny z ustawą stanów, które wypełniają przesłankę "niepodjęcia studiów", o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy. Taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W istocie bowiem w Regulaminie studiów doszło nie tyle do "doprecyzowania" ustawowego pojęcia "niepodjęcia studiów" lecz do wprowadzenia nieprzewidzianej w art. 190 ustawy – ani w ust. 1 ani w ust. 2 – przesłanki skreślenia studenta z listy studentów, skoro sam fakt nieusprawiedliwionego niezłożenia w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów lub liczby punktów zaliczeniowych uznano automatycznie za samoistną podstawę do skreślenia studenta z listy studentów, bez względu na to, czy student faktycznie podjął studia mimo niezłożenia deklaracji. Przesłankę "niepodjęcia studiów" należy bowiem łączyć przede wszystkim z obowiązkami studenta określonymi w art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy – uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów". Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni powyższy pogląd podziela. Niepodjęcie studiów wiąże się z okolicznością, w której student nie podejmuje czynności w terminach związanych organizacyjnie z tokiem studiów, przez co nie poddał się przewidzianemu planem studiów programowi nauczania. Wynikający z § 14 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Studiów na [...] obowiązek terminowego wywiązywania się zobowiązań wobec uczelni, a przez to i dokonania złożenia oświadczenia o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat w zakreślonym "pismem z dnia [...] stycznia 2013 r." terminie (notabene nie jest to termin ustawowy, jak też określony w regulaminie studiów) stanowi w istocie jedną z pierwszych czynność podejmowanych przez studenta rozpoczynającego studia na danym roku. Jest to czynność wstępna, nie zaś ostatnia dla ustalenia, czy student podjął studia. Potwierdza to także praktyka stosowana na [...]. Skarżący do pisma procesowego z dnia [...] grudnia 2013 r. dołączył kserokopię indeksu, z którego wynika, iż przystąpił do egzaminu w zimowej sesji egzaminacyjnej. Ponadto w czerwcowej sesji egzaminacyjnej w roku akademickim 2012/2013 zaliczył 2 przedmioty na ocenę [...]. Skoro skarżący przystąpił do egzaminu w sesji zimowej i wyraził akces oraz został dopuszczony do zdawania egzaminów w sesji leniej, to nie może być mowy o niepodjęciu przez skarżącego studiów, czy też ujawnieniu woli ich przerwania. W ocenie Sądu, zawarte w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym umocowanie do określenia regulaminem studiów organizacji i toku studiów oraz związanych z nimi praw i obowiązków studenta nie obejmuje kompetencji senatu uczelni, do dookreślenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia z listy studentów, a w szczególności na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy w przypadku niepodjęcia studiów, przez definiowanie w regulaminie niektórych stanów faktycznych jako stanowiących ten przypadek. Tak dotkliwa sankcja jak skreślenie z listy studentów na wskutek niepodjęcia studiów na skutek niezłożenia przedmiotowego oświadczenia przez studenta w wyznaczonym terminie, w istocie wykracza poza ww. regulację ustawową i przez to nie może mieć oparcia w przepisie art. 160 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają powyżej wskazane przepisy prawa materialnego. Nadto z akt administracyjnych wynika, iż skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji zaznaczył, iż zależy mu na kontynuowaniu studiów, uczęszcza na zajęcia i "podchodzi do terminów". Wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wymaganego oświadczenia argumentując, iż uchybienie to zostało spowodowane poważną chorobą matki. Do odwołania skarżący załączył wypełniony formularz oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat. Analizując akta sprawy oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji należy dojść do wniosku, iż Rektor [...] w postępowaniu odwoławczym dopuścił się istotnego naruszenia przepisów k.p.a., które mogło mieć wpływ na prawidłowe załatwienie sprawy. Przypomnieć należy, iż w świetle powołanego art. 207 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Tymczasem organ odwoławczy całkowicie pominął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego oświadczenia. Nie rozpatrzył tego wniosku w sposób procesowy przed wydaniem zaskarżonej decyzji, choć wobec braku stosownych uregulowań w Prawie o szkolnictwie wyższym jak i samym Regulaminie Studiów na [...] w sprawie winny mieć zastosowanie art. 58 i 59 k.p.a. w zw. z art. 207 § 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektor nie odniósł się w żaden sposób do oświadczenia skarżącego o kontynuowaniu studiów i nie podjął próby rozważenia okoliczności sprawy świadczących o tym, iż skarżący nie tylko nie miał zamiaru niepodjąć studiów, ale je podjął i mimo niezłożeni oświadczenia uczestniczył w zajęciach i uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu w sesji zimowej. Organ odwoławczy poprzestał w uzasadnieniu decyzji na stwierdzeniu, że skarżący nie złożył w zakreślonym terminie (do [...] stycznia 2013 r.) wymaganego oświadczenia, pomimo ponaglenia dokonanego korespondencją elektroniczną oraz pismem z dnia [...] stycznia 2013 r., tym samym nie podjął studiów. Takie rozstrzygnięcie należy uznać za błędne, skoro wyłączną przesłanką skreślenia skarżącego z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić może bezpośrednio stosowany przepis art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 729/10, publik. LEX nr 756992). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd przedstawił akceptowany w doktrynie pogląd (patrz Paweł Orzeszko, Komentarz do art. 190 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. LEX), iż "Podstawę faktyczną skreślenia z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić mogą dokonane z zastosowaniem wymogów art. 7 i 77 k.p.a., ustalenia okoliczności stanowiących dowód na to, że zamiarem skarżącego znajdującym wyraz w jego zachowaniu było niepodjęcie studiów, a dokonane ustalenia winny znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.". Zaskarżona zaś decyzja powyższych wymogów nie spełnia i również z tego powodu nie może ostać się w obrocie prawnym. Ponownie rozpatrując sprawę organ orzekający będzie obowiązany w pierwszej kolejności rozpatrzyć wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia przedmiotowego oświadczenia, wszechstronnie rozpatrzyć całość materiału dowodowego, a następnie wydać rozstrzygnięcie uwzględniając dokonaną powyżej wykładnię art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy.